Gezondheid

Hier vindt u wetenschappelijke informatie over bier en gezondheid. In de loop der tijd komen steeds meer onderwerpen aan bod. Via de nieuwsbrief stellen we u op de hoogte van belangrijke aanvullingen.

Bier heeft effect op de gezondheid. Deze effecten kunnen positief en negatief zijn en op de lange en korte termijn optreden. Nog lang niet alle effecten van bier op de gezondheid zijn uitgebreid wetenschappelijk onderzocht. Maar één ding is in ieder geval duidelijk: overmatige alcoholconsumptie heeft schadelijke gevolgen.

In dit gedeelte van de website kunt u lezen wat er op wetenschappelijk gebied bekend is over verantwoorde bierconsumptie in relatie tot gezondheid. Want verantwoorde bierconsumptie kan passen in een gezonde leefstijl. Verantwoord betekent voor mannen die gewend zijn alcohol te drinken maximaal twee standaardglazen en voor vrouwen maximaal een standaardglas per dag.

Beter geen alcohol
Voor een aantal groepen en in sommige situaties is het beter om helemaal geen alcohol te consumeren. Dit geldt voor:

  • jongeren onder de 18 jaar,
  • vrouwen de zwanger zijn of willen worden,
  • vrouwen die borstvoeding geven,
  • bij verkeersdeelname,
  • bij bedienen van machines,
  • net voor lichamelijke inspanningen zoals sport,
  • in combinatie met bepaalde medicijnen en ziekten.


Geheelonthouders en gewenning
Geheelonthouders worden niet aangemoedigd om (met mate) alcohol te gaan drinken. Alcoholconsumptie kan in sommige gevallen leiden tot gewenning en overmatig gebruik wat schadelijk is voor de gezondheid.

Bewijskracht
Door het wereldwijde, relevante onderzoek in kaart te brengen, te beoordelen en te wegen op bewijskracht kunnen wetenschappelijk onderbouwde adviezen tot stand komen. Dit zijn algemene adviezen die niet altijd voor iedereen gelden. Daarom worden vaak bewoordingen als ‘mogelijk’ en ‘kan’ gebruikt. Voor persoonlijk advies is overleg met een arts, diëtist of andere behandelaar noodzakelijk.

Voortschrijdend inzicht
De resultaten van nieuw onderzoek kunnen inzichten veranderen. Dit voortschrijdend inzicht is eigen aan wetenschapsbeoefening. Maar één enkel onderzoek is meestal niet voldoende om een advies bij te stellen. Daarvoor is meer bevestigend onderzoek nodig. Adviesrapporten zoals de Richtlijnen goede voeding 2006 van de Gezondheidsraad zijn gebaseerd op honderden publicaties.

 

Factsheet:

Hoeveel alcohol drinkt Nederland?

In 2020 is het aantal mensen dat zich aan de alcoholrichtlijn van de Gezondheidsraad houdt licht gestegen. Ook is het aantal zware en overmatige drinkers gedaald. Dit blijkt uit de Gezondheidsenquête/Leefstijlmonitor van het CBS, in samenwerking met het RIVM en het Trimbos-instituut die jaarlijks wordt gepresenteerd.

Definities alcoholconsumptie

Alcoholconsumptie komt voor in allerlei vormen en maten. Er bestaan dan ook talloze termen voor type drinkers en soorten drankconsumptie. Kennisinstituut Bier rapporteert vooral over matige alcoholconsumptie. Maar wat houdt matige alcoholconsumptie precies in? En wat voor andere type drinkers en drinkpatronen kunnen we onderscheiden?

Alcoholonderzoek

Om de effecten van matige alcoholconsumptie op de gezondheid te onderzoeken zijn er verschillende onderzoeksmethodes. Hier leggen we uit welke vormen van onderzoek gangbaar zijn en welke plus- en minpunten deze methodes hebben.

Factsheet:

Naast biomedische en voedingskundige aspecten heeft matige alcoholconsumptie ook effect op psychosociale aspecten. Een literatuurscan laat zien dat er volop onderzoek is gedaan naar de effecten van alcoholmisbruik op dit vlak, maar dat de studies naar matige consumptie schaars zijn. De uitkomsten van de studies naar matige consumptie, vatten we hier samen.

Weinig onderzoek naar effecten van matige consumptie op psychosociale aspecten
Wat als eerste opvalt is de opmerkelijke schaarste aan onderzoek waar matige alcoholconsumptie centraal staat. Dit is in sterk contrast met het grote volume aan studies naar de effecten van excessieve alcoholconsumptie. Een goed begrip van de psychosociale effecten van structurele matige alcoholconsumptie ontbreekt dus. Dit is een gemis, vooral omdat het deel van de bevolking dat matig drinkt vele malen groter is dan het deel dat excessief drinkt. (zie ook: Hoeveel alcohol drinkt Nederland?).

Het onderzoek dat wel gedaan is, focust primair op gezondheidsuitkomsten, niet zozeer op psychosociale uitkomsten van matige consumptie. Hier liggen dus nog volop kansen voor onderzoek.

Voor zover er wel onderzoek gedaan is, richt zich dat vooral op cognitief functioneren; er is dus minder aandacht voor de effecten op andere psychosociale aspecten, zoals welzijn, levensvoldoening, en sociaal functioneren.

De resultaten kort samengevat

Negatief effect op cognitief functioneren
Zowel effecten op geheugen (waaronder werkgeheugen en langetermijngeheugen) als op aandacht en impulscontrole laten een lineair en negatief beeld zien. Dus hoe meer je drinkt hoe slechter je prestaties.1-5

Positieve effecten

Verbal fluency en redeneren
Sommige studies laten ook positieve effecten zien van matige consumptie. Bijvoorbeeld op hoe makkelijk je verbaal formuleert (verbal fluency). Op redeneren zien we ook positieve effecten, maar de effecten zijn niet voor iedereen even groot. Ze worden vooral voor vrouwen gevonden, en het is niet helemaal duidelijk waarom dat effect voor vrouwen groter is dan voor mannen.6-8

Welzijn, algemene tevredenheid en geluk
Matige alcoholconsumptie gaat samen met een meer positieve inschatting van welzijn, algemene tevredenheid met het leven en hoe gelukkig men zich voelt, maar onduidelijk is of het verband causaal is, of dat gelukkiger mensen ook vaker matige drinkers zijn.9,10

Stemming, gemoed en piekeren
Er worden ook positieve effecten gevonden op stemming, gemoed en piekeren. Deze effecten zien we vooral bij matige wijnconsumptie en vooral onder ouderen. De vraag is daarom of dit vooral een effect is van een overkoepelende gezonde leefstijl waarvan ook andere welzijn bevorderende aspecten deel uitmaken, bijvoorbeeld lichaamsbeweging.11,12

Meer sociale uitkomsten
De literatuur maakt ook melding van positieve effecten van matige alcoholconsumptie op meer sociale uitkomsten zoals empathie, pro-sociaal gedrag, tevredenheid met relaties en welwillendheid naar anderen en de behoefte om gezelschap van anderen op te zoeken (affiliatie).

  • Empathie en pro-sociaal gedrag: matige alcoholconsumptie bevordert de neiging om de wereld minder egocentrisch en meer vanuit het perspectief van de ander te bezien. Dat kan ook pro-sociaal gedrag als helpen en doneren versterken.13-16
  • Tevredenheid met romantische en vriendschapsrelaties gaat omhoog.10,17,18
  • Welwillendheid naar anderen en de neiging tot affiliatie: een meer positieve blik op sociale relaties, minder neiging tot competitie en minder neiging tot agressie. Maar de relatie is waarschijnlijk J-vormig, met een positief effect bij matige consumptie en een negatief effect bij overmatige consumptie.10,17

 

Bronnen

  1. Adams, S., Ataya, A. F., Attwood, A. S., & Munafò, M. R. (2012). Effects of acute alcohol consumption on alcohol-related cognitive biases in light and heavy drinkers are task-dependent. Journal of Psychopharmacology26(2), 245-253.
  2. Field, M., Wiers, R. W., Christiansen, P., Fillmore, M. T., & Verster, J. C. (2010). Acute alcohol effects on inhibitory control and implicit cognition: implications for loss of control over drinking. Alcoholism: Clinical and Experimental Research34(8), 1346-1352.
  3. White, A. M., & Swartzwelder, H. S. (2005). Age-related effects of alcohol on memory and memory-related brain function in adolescents and adults. Recent developments in alcoholism, 161-176.
  4. Ryback, R. S. (1971). The continuum and specificity of the effects of alcohol on memory; a review. Quarterly journal of studies on alcohol32(4), 995-1016.
  5. White, A. M., Jamieson-Drake, D. W., & Swartzwelder, H. S. (2002). Prevalence and correlates of alcohol-induced blackouts among college students: Results of an e-mail survey. Journal of American College Health51(3), 117-131.
  6. Britton, A., Singh-Manoux, A., & Marmot, M. (2004). Alcohol consumption and cognitive function in the Whitehall II Study. American journal of epidemiology160(3), 240-247.
  7. McGuire, L. C., Ajani, U. A., & Ford, E. S. (2007). Cognitive functioning in late life: the impact of moderate alcohol consumption. Annals of epidemiology17(2), 93-99.
  8. Stampfer, M. J., Kang, J. H., Chen, J., Cherry, R., & Grodstein, F. (2005). Effects of moderate alcohol consumption on cognitive function in women. New England Journal of Medicine352(3), 245-253.
  9. Kuroki, M. (2017). Does drinking in moderation lead to higher life satisfaction?. Applied research in quality of life12(1), 125-135.
  10. Peele, S., & Brodsky, A. (2000). Exploring psychological benefits associated with moderate alcohol use: a necessary corrective to assessments of drinking outcomes?. Drug and alcohol dependence60(3), 221-247.
  11. González-Rubio, E., San Mauro, I., López-Ruíz, C., Díaz-Prieto, L. E., Marcos, A., & Nova, E. (2016). Relationship of moderate alcohol intake and type of beverage with health behaviors and quality of life in elderly subjects. Quality of Life Research25(8), 1931-1942.
  12. Simons, J. S., Emery, N. N., Simons, R. M., Wills, T. A., & Webb, M. K. (2017). Effects of alcohol, rumination, and gender on the time course of negative affect. Cognition and emotion31(7), 1405-1418.
  13. Duke, A. A., & Bègue, L. (2015). The drunk utilitarian: Blood alcohol concentration predicts utilitarian responses in moral dilemmas. Cognition134, 121-127.
  14. Monahan, J. L., & Lannutti, P. J. (2000). Alcohol as social lubricant: Alcohol myopia theory, social self-esteem, and social interaction. Human Communication Research26(2), 175-202.
  15. Steele, C. M., Critchlow, B., & Liu, T. J. (1985). Alcohol and social behavior: II. The helpful drunkard. Journal of Personality and Social Psychology48(1), 35.
  16. van Bommel, M., van Prooijen, J. W., Elffers, H., & Van Lange, P. A. (2016). Booze, bars, and bystander behavior: People who consumed alcohol help faster in the presence of others. Frontiers in psychology7, 128.
  17. Baum-Baicker, C. (1985). The psychological benefits of moderate alcohol consumption: a review of the literature. Drug and Alcohol Dependence15(4), 305-322.
  18. Marshal, M. P. (2003). For better or for worse? The effects of alcohol use on marital functioning. Clinical psychology review23(7), 959-997.
Factsheet: