Wat is de relatie tussen alcoholconsumptie en depressie? Een meta-analyse

Heeft alcoholconsumptie invloed op het risico op depressie? Een recente meta-analyse1, gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift  Addiction, vindt een J-vormige associatie: lage alcoholconsumptie wordt geassocieerd met een lager risico op depressie, en bij hoge alcoholconsumptie neemt het risico toe, al is dit niet significant. Het risico op depressie neemt echter met bijna 60% toe voor mensen met een alcoholverslaving.

Wat is er al bekend? De relatie tussen alcoholconsumptie en depressie is complex. Sommige studies vinden een lager risico op depressie bij matige alcoholconsumptie2, terwijl andere studies geen relatie vinden3. Hoge alcoholconsumptie en alcoholverslaving gaan vaak samen met depressie, maar het is nog onduidelijk of dit een oorzakelijk verband heeft.

Wat voegt deze studie toe? Deze meta-analyse omvat alleen longitudinale studies en maakt onderscheid tussen verschillende niveaus van alcoholconsumptie, en alcoholverslaving.

De meta-analyse omvat 42 cohortstudies met in totaal meer dan 338.000 deelnemers.

J-vormige associatie
De resultaten tonen de bekende J-vorm: lichte tot matige alcoholconsumptie wordt geassocieerd met een verlaagd risico op depressie, terwijl hoge alcoholconsumptie leidt tot een niet-significante toename van depressieve symptomen in vergelijking met niet-drinken (zie figuur).

Hoge alcoholconsumptie versus alcoholverslaving
De belangrijkste focus van het artikel is het verschil in risico op depressie tussen hoge alcoholconsumptie en alcoholverslaving. Voor deze meta-analyse wordt hoge alcoholconsumptie gedefinieerd als het drinken van meer dan 168 gram alcohol per week, wat ongeveer 14 alcoholische consumpties zijn. Alcoholverslaving gaat verder dan een hoge alcoholconsumptie. Mensen met alcoholverslaving verlangen naar alcohol en bouwen er een tolerantie voor op, wat betekent dat ze meer moeten drinken voor hetzelfde effect. Ze hebben de neiging om te blijven drinken, ondanks fysieke en psychosociale problemen, en vertonen ontwenningsverschijnselen wanneer ze stoppen met drinken.

In deze analyse is hoge alcoholconsumptie niet significant geassocieerd met depressie na de correctie voor potentiële confounders zoals sociaaleconomische status – zoals inkomen, werk, opleiding en burgerlijke staat – en leefstijlfactoren zoals lichamelijke activiteit en drugsgebruik. De auteurs suggereren daarom ook dat het verband tussen hoge alcoholconsumptie en depressie waarschijnlijk kan worden toegeschreven aan de gedeelde confounding factoren in plaats van de alcohol zelf.

Voor mensen met een alcoholverslaving blijft er echter na correctie voor potentiële confounders nog een significant? verhoogd risico van 60% om depressie te ontwikkelen als gevolg van alcoholconsumptie. De karakteristieken van alcoholverslaving die eerder al genoemd zijn, afgezien van de alcoholconsumptie zelf, kunnen bijdragen aan deze associatie.

Depressie
Wereldwijd lijden ongeveer 265 miljoen mensen aan een depressie, en de WHO voorspelt dat het de een na belangrijkste oorzaak van de wereldwijde ziektelast zal zijn tegen 2030 4,5.

   Sterke punten

  • Meta-analyse
  • Alleen cohortstudies meegenomen
  • Gecorrigeerd voor veel confounders
  • Dosis-respons analyse uitgevoerd
  • Onderscheid tussen hoge alcoholconsumptie en alcoholverslaving

   Beperkingen

  • Niet gecorrigeerd voor sick-quitters (hoewel studies alleen zijn opgenomen wanneer patiënten met depressie bij aanvang zijn uitgesloten)

Referenties
1 Li, J., Wang, H., Li, M., Shen, Q., Li, X., Zhang, Y., ... & Peng, Y. (2019). Effect of Alcohol Use Disorders and Alcohol Intake on the Risk of Subsequent Depressive Symptoms: A Systematic Review and Meta‐Analysis of Cohort Studies. Addiction.
Gémes, K., Forsell, Y., Janszky, I., László, K. D., Lundin, A., Ponce de Leon, A., ... & Moller, J. (2019). Moderate alcohol consumption and depression–a longitudinal population‐based study in Sweden. Acta Psychiatrica Scandinavica139(6), 526-535.
3 Boden, J. M., Foulds, J. A., & Horwood, L. J. (2016). Examination of a possible J-shaped relationship between alcohol consumption and internalizing disorders in a longitudinal birth cohort. Drug and alcohol dependence, 162, 88-91.
4 World Health Orgaization. Fact Sheet: Depression. Geraadpleegd op january 2020 
Mathers, C. D., & Loncar, D. (2006). Projections of global mortality and burden of disease from 2002 to 2030. Plos med3(11), e442.

Fotocredits: Geralt