Vraagbaak: Heeft de coronapandemie invloed op het drinkgedrag van Nederlanders?

Vooralsnog is er niet veel onderzoek beschikbaar over de precieze invloed van de coronapandemie op de alcoholconsumptie van Nederlanders. De onderzoeken die gedaan zijn laten zien dat de meeste mensen hun drinkpatroon niet hebben aangepast. Het lijkt erop dat de groep die minder is gaan drinker groter is dan de groep die meer is gaan drinken. Bovendien is het aantal zware en overmatige drinkers gedaald.

Minder drinkers en zware en overmatige drinkers in 2020, CBS
Uit de jaarlijkse cijfers die het CBS publiceert in samenwerking met het RIVM en het Trimbos blijkt dat in coronajaar 2020 et aantal mensen dat alcohol drinkt daalde van 80% in 2019 naar 77,6%. En het aantal mensen dat zich aan de alcoholrichtlijn van de Gezondheidsraad (maximaal 1 glas per dag) houdt is licht gestegen van 41% in 2019 naar 44% in 2020. Ook is het aantal zware en overmatige drinkers gedaald. Zware drinkers van 8,1% in 2019 naar 7,4% in 2020 en overmatige drinkers van 7,9% in 2019 naar 6,6% in 2020.1
Bekijk hier de cijfers van 2020

Vragenlijsten RIVM
Het RIVM heeft tijdens de coronapandemie inmiddels 11 metingen gedaan via vragenlijsten. Uit dit onderzoek blijkt dat de meeste deelnemers hun alcoholconsumptie niet hebben aangepast tijdens de coronapandemie. Het aantal deelnemers dat (veel) minder is gaan drinken is sinds de eerste meting gestegen van 16,9 naar 28,2%. Het aantal deelnemers dat (veel) meer is gaan drinken is sinds de eerste meting enigszins gedaald van 14,2 naar 10,7%.

Er is in dit onderzoek alleen onderscheid gemaakt tussen minder/meer en veel minder/veel meer. Hoeveelheden zijn niet precies nagevraagd. Ook niet hoeveel mensen voorheen dronken. Het aantal deelnemers dat zegt veel meer te zijn gaan drinken schommelt rond de 1%, terwijl het aantal deelnemers dat aangeeft veel minder te zijn gaan drinken uitkomt rond de 5%. Ook hier zijn hoeveelheden niet nagevraagd.2 Zie ook deze figuur en tabel voor de cijfers in detail.

De gepresenteerde cijfers van het RIVM vragenlijstonderzoek kunnen niet zomaar geëxtrapoleerd worden naar de Nederlandse bevolking. Niet alleen door de ondervertegenwoordiging van de jongere populatie maar bijvoorbeeld ook door een ondervertegenwoordiging van deelnemers die niet in Nederland zijn geboren. Het is ook mogelijk dat de deelnemers die relatief sterk achter de maatregelen staan meer interesse hebben om deel te nemen aan dit onderzoek. Wel geven deze cijfers een indicatie.3

Eetgedrag en corona Voedingscentrum
Ook uit het onderzoek naar eetgedrag en corona van het Voedingscentrum (eerste golf april en tweede golf november 2020) blijkt dat de meeste mensen hun alcoholconsumptiepatroon niet hebben aangepast. Degenen die het hebben aangepast zeggen voornamelijk dat ze minder alcohol zijn gaan drinken tijdens de coronacrisis. In de eerste golf gaf 21% van de ondervraagden aan minder alcohol te drinken dan normaal, in de tweede golf is dit 27%. Een kleiner percentage (11% in de eerste golf en 9% in de tweede) zegt juist meer te zijn gaan drinken. Bij studenten zei tijdens de eerste golf maar liefst 65% minder alcohol te zijn gaan drinken. En ook tijdens de tweede golf is de grootste verandering te zien bij mensen onder de 30. Van hen drinkt 44% minder alcohol dan normaal.4,5

De personen in deze steekproef vormen een representatieve afspiegeling van Nederlanders van 18 jaar en ouder voor geslacht, leeftijd, opleiding en provincie4,5.

 

Vergelijking met andere landen
Studies uit ander landen laten zien dat de coronapandemie ook daar uiteenlopende effecten heeft op de alcoholconsumptie, van een stijging tot een daling.

Een internationale studie vroeg naar de alcoholconsumptie tijdens de quarantaineperiode van zo’n 3.000 mensen uit 83 verschillende landen. Daaruit blijkt dat de alcoholconsumptie over het algemeen naar beneden is gegaan. 45% zegt minder te zijn gaan drinken, en 36% zegt meer te zijn gaan drinken. Het deel dat meer is gaan drinken blijken voornamelijk ouderen, en mensen met essentiële beroepen, met kinderen en met depressie of angst.6 Vooral jongeren, zoals studenten, zijn minder gaan drinken.7,8

Conclusie
De meeste mensen hebben hun consumptiepatroon niet aangepast tijdens de coronapandemie. De groep die zegt minder te zijn gaan drinken is groter dan de groep die zegt meer te zijn gaan drinken. Een kleine groep zegt veel meer te zijn gaan drinken. Hoeveel meer is onbekend. Daar tegenover staat dat het aantal zware en overmatige drinkers juist is afgenomen. Vooral studenten en mensen onder de 30 zijn minder alcohol gaan drinken. Er is voor alle groepen weinig onderzoek beschikbaar over precieze hoeveelheden.

Bronnen

  1. Statline, CBS, 2021
  2. Gedragsonderzoek RIVM, welbevinden en leefstijl, geraadpleegd 4-5-2021
  3. Gedragsonderzoek RIVM, over dit onderzoek, geraadpleegd 4-5-2021
  4. Eetgedrag en corona, Voedingscentrum, april 2020
  5. Eetgedrag en corona, Voedingscentrum, november 2020
  6. Sallie, S. N., Ritou, V., Bowden-Jones, H., & Voon, V. (2020). Assessing international alcohol consumption patterns during isolation from the COVID-19 pandemic using an online survey: highlighting negative emotionality mechanisms. BMJ open, 10(11), e044276.
  7. White, H. R., Stevens, A. K., Hayes, K., & Jackson, K. M. (2020). Changes in Alcohol Consumption Among College Students Due to COVID-19: Effects of Campus Closure and Residential Change. Journal of Studies on Alcohol and Drugs, 81(6), 725-730.
  8. Chodkiewicz, J., Talarowska, M., Miniszewska, J., Nawrocka, N., & Bilinski, P. (2020). Alcohol consumption reported during the COVID-19 pandemic: the initial stage. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(13), 4677.