Verlaagt matige alcoholconsumptie het risico op nierschade?

De meeste alcohol die we drinken, wordt afgebroken door de lever. Maar ongeveer vijf procent verlaat het lichaam via adem, zweet of urine1. Het feit dat alcohol het lichaam gedeeltelijk via de nieren verlaat, roept de vraag op of dit het risico op nierschade beïnvloedt. Een recente meta-analyse2, gepubliceerd in Alcoholism: Clinical and Experimental Research, vindt een niet-significant verhoogd risico bij zware alcoholconsumptie, maar juist een verlaagd risico wanneer alcohol met mate wordt geconsumeerd. De auteurs geven echter wel enkele kritische kanttekeningen bij deze resultaten.

Wat is er al bekend? Een eerdere meta-analyse3 vond een omgekeerde associatie tussen een hoge alcoholconsumptie en chronische nierziekte, wat zou impliceren dat alcoholconsumptie een beschermend effect heeft. De relatie met matige alcoholconsumptie is nog onduidelijk. Verscheidene onderzoeken vinden een gunstig effect, maar anderen vinden helemaal geen verband.2 Matige alcoholconsumptie lijkt in ieder geval geen nierschade te veroorzaken.

Wat voegt deze studie toe? In tegenstelling tot de vorige meta-analyse bekijkt deze studie alleen prospectieve studies. Deze geven betrouwbaardere resultaten, omdat ze personen voor een langere tijd volgen.

De auteurs includeerden 15 prospectieve studies, wat resulteerde in bijna 270.000 deelnemers.

Lager risico bij matige alcoholconsumptie
Van de 13 onderzoeken waarin werd gekeken naar lage alcoholconsumptie (<13 gram alcohol per dag - ongeveer één alcoholische consumptie), vonden slechts vier onderzoeken een verlaagd risico op chronische nierschade. Negen studies constateerden geen verband. Wanneer de gegevens van alle onderzoeken echter werden gecombineerd, bleek er een verlaagd risico van 12% te zijn in vergelijking met niet- of occasionele drinkers. Voor matige consumptie (13-26 gram alcohol per dag: ongeveer één tot drie alcoholische consumpties) was de risicoverlaging 24%.

Pas bij een consumptie van meer dan zes glazen per dag (> 60 gram) neemt het risico op chronische nierschade toe, al was dit niet significant.

Leeftijd en geslacht
Wanneer we kijken naar mogelijke verschillen tussen mannen en vrouwen, is de risicoverlaging alleen aanwezig voor mannen. De auteurs suggereren dat dit komt omdat mannen alcohol beter kunnen verwerken. De risicoverlaging lijkt ook alleen significant te zijn voor mensen jonger dan 55 jaar.

Kritische kanttekeningen van de auteurs
De resultaten suggereren dat matige alcoholconsumptie een beschermend effect heeft op nierschade. Maar de auteurs geven enkele kritische kanttekeningen bij deze resultaten. In de meeste onderzoeken die zijn geïncludeerd, werd bijvoorbeeld geen rekening gehouden met de zogenaamde ‘sick-quitters’: mensen die vanwege gezondheidsredenen zijn gestopt met drinken. Ze zijn hierdoor geen goede referentie voor niet-drinkers, maar zijn wel in deze groep opgenomen. Ook, schrijven de auteurs, betekent het verlaagde risico op chronische nierschade door alcohol niet dat er een veilige ondergrens is voor alcoholconsumptie. Ze benadrukken dat alcoholconsumptie het risico op sommige soorten kanker en andere ziektes verhoogt, en onderstrepen het belang om de voedingsrichtlijnen te volgen.

Mogelijke mechanismen
Volgens de auteurs is het feit dat alcoholconsumptie zorgt voor een verhoogde concentratie high density lipoprotein (HDL) een mogelijke verklaring voor deze risicoverlaging. Een eerdere studie4 vond namelijk dat een laag niveau aan HDL een onafhankelijke risicofactor is voor de ontwikkeling van nieraandoeningen. Een andere verklaring die de auteurs geven, is de aanwezigheid van polyfenolen. Een studie met ratten liet zien dat deze componenten in rode wijn geassocieerd zijn met een verhoogde antioxidatie-reactie van de nieren.5 Helaas hebben de auteurs zelf niet gekeken naar mogelijke verschillen tussen de alcoholische dranken, zoals wijn, bier en sterkedrank. Meer onderzoek is nodig om het ware mechanisme te begrijpen.

Nierschade
Een veel voorkomende vorm van chronische nierschade is chronische nierziekte (CKD). Wereldwijd wordt ongeveer 10 tot 15 procent van de mensen bedreigd door CKD. Helaas blijft de exacte oorzaak van CKD onduidelijk. Maar veel studies zien een negatieve invloed van hypertensie en diabetes op de aandoening.

   Sterke punten

  • Meta-analyse
  • Subgroup analyse uitgevoerd
  • Alleen prospectieve studies geïncludeerd
  • Hoeveelheid alcohol goed gedefinieerd

   Zwakke punten

  • Niet gecorrigeerd voor 'sick-quitters'
  • Observationele studies


References
1 Elamin, E. E., Masclee, A. A., Dekker, J., & Jonkers, D. M. (2013). Ethanol metabolism and its effects on the intestinal epithelial barrier. Nutrition reviews71(7), 483-499.

2 Li, D., Xu, J., Liu, F., Wang, X., Yang, H., & Li, X. (2019). Alcohol Drinking and the Risk of Chronic Kidney Damage: A Meta‐Analysis of Fifteen Prospective Cohort Studies. Alcoholism: Clinical and Experimental Research.

3 Cheungpasitporn, W., Thongprayoon, C., Kittanamongkolchai, W., Brabec, B. A., O'Corragain, O. A., Edmonds, P. J., & Erickson, S. B. (2014). High alcohol consumption and the risk of renal damage: a systematic review and meta-analysis. QJM: An International Journal of Medicine, 108(7), 539-548.

Wahl, P., Ducasa, G. M., & Fornoni, A. (2015). Systemic and renal lipids in kidney disease development and progression. American Journal of Physiology-Renal Physiology, 310(6), F433-F445.

5 Rodrigo, R., Rivera, G., Orellana, M., Araya, J., & Bosco, C. (2002). Rat kidney antioxidant response to long-term exposure to flavonol rich red wine. Life sciences, 71(24), 2881-2895.

Fotocredits: 'kidney' van Mohammed Hassan