Reactie op: Oxford-studie naar alcohol en gezondheid van de hersenen

In diverse media verscheen onlangs het bericht dat elke hoeveelheid alcohol schadelijk zou zijn voor de hersenen. De berichten halen een nog niet gepubliceerde studie aan van Oxford University waarbij MRI-scans van de hersenen van deelnemers van de UK Biobank zijn geanalyseerd. We zetten de belangrijkste bevindingen van de studie op een rij.

 

  • Belangrijk: de studie is nog niet gepubliceerd in een wetenschappelijk tijdschrift, en is dus nog niet gecontroleerd door andere wetenschappers, ofwel nog niet peer-reviewed.
  • Wetenschappers van Oxford University hebben met behulp van data van de UK Biobank onderzoek gedaan naar de relatie tussen alcoholconsumptie en de gezondheid van de hersenen aan de hand van MRI-beelden. Dit is voor het eerst op zo’n grote schaal gedaan.
  • Resultaten laten zien dat alcohol mogelijk een klein deel van de variatie kan voorspellen in negatieve hersenuitkomsten (minder grijze massa en witte massa integriteit). Vooral mensen die binge drinken, hoge bloeddruk of BMI hebben lijken vatbaar voor de negatieve uitkomsten. Voor functional connectivity – hoe hersendelen met elkaar communiceren – wordt er juist een kleine positieve associatie gevonden. 
  • De studie is observationeel en kan geen causaal verband aantonen.
  • De studie is een momentopname. Het is nog onduidelijk in hoeverre de hersenveranderingen omkeerbaar zijn. Er zijn aanwijzingen dat dat soms het geval is bij mensen die afhankelijk zijn en stoppen met drinken. We weten nog niet hoe dat bij matige drinkers is.

UK Biobank

  • De studie baseert zijn resultaten op data van ongeveer 25.000 van de in totaal 500.000 deelnemers aan de UK Biobank (5%). Het zijn de deelnemers die ook een MRI hebben laten maken.
  • Er is kritiek dat de UK Biobank niet representatief is voor de algehele bevolking. Ruim 9 miljoen Britten zijn gevraagd om mee te doen aan de UK Biobank, en slechts 5,5% stemde hier in mee (500.000 mensen). De deelnemers zijn vaak ouder en gezonder dan normaal.2 Dit kan de resultaten beïnvloeden.
  • De studie noemt zichzelf een cohort studie omdat ze zich baseren op data van de UK Biobank (een cohort studie) maar aangezien van iedere deelnemer maar één MRI is, is het eigenlijk een momentopname: een cross-sectionele studie met minder bewijskracht.

Alcohol navraag

  • Aan de deelnemers is gevraagd hoeveel ze gemiddeld per week drinken, of per maand als ze maar sporadisch drinken. Als ze niet drinken werd er nagevraagd of ze nooit hebben gedronken, of zijn gestopt met drinken.
  • Er is dus niet nagevraagd hoe vaak men drinkt, en hoeveel glazen per keer. Alleen bingedrinken (>6 glazen per dag) is als aparte groep geanalyseerd.
  • Bijna de helft van de deelnemers gaf aan meer te drinken dan de huidige Britse ‘low risk’ alcoholrichtlijn van 112 gram alcohol per week.
  • Maar 2,7% van de deelnemers geeft aan nooit te hebben gedronken. 

Resultaten – Witte en grijze massa, en functional connectivity

  • Er wordt een lineaire associatie gevonden voor alcohol op het volume aan grijze massa: hoe meer alcohol, hoe minder grijze massa.
  • Maar, in totaal kan alcohol maar maximaal 0,8% van de variatie in het volume van grijze massa tussen de deelnemers verklaren. Dit in vergelijking met ongeveer 27% dat door leeftijd kan worden verklaard.
  • De auteurs onderkennen dat dit een laag percentage is, maar dat van alle leefstijlfactoren waar ze naar kijken (en die we kunnen veranderen) alcohol de meeste variatie kan verklaren. Roken stond op nummer twee met 0,2% van de variatie.
  • Voor de witte massa integriteit – dat zorgt voor de communicatie tussen de zenuwcellen – wordt ook een negatief verband gevonden, maar dit kan in totaal zelfs maar 0,2% van de variëteit verklaren.
  • Voor functional connectivity – hoe hersendelen met elkaar communiceren – wordt er juist een kleine positieve associatie gevonden. 

Bier, wijn, sterkedrank

  • Er wordt geen verschil gevonden tussen bier, wijn en sterkedrank. Als er een associatie is, zal deze waarschijnlijk door de alcohol worden verklaard.  

Referenties
1. Topiwala, A., Ebmeier, K. P., Maullin-Sapey, T., & Nichols, T. E. (2021). No safe level of alcohol consumption for brain health: observational cohort study of 25,378 UK Biobank participants. medRxiv (pre-print)
2. Stamatakis et al. (2021) Is Cohort Representativeness Passé? Poststratified Associations of Lifestyle Risk Factors with Mortality in the UK Biobank