Reactie op: Geen enkele hoeveelheid alcohol is goed voor het hart, zegt World Heart Federation

20/01/2022

De World Heart Federation (WHF) heeft een beleidsnota1 uitgebracht waarin ze het effect van alcohol op de gezondheid van hart en bloedvaten bekijken. Vooral het positieve effect van matige alcoholconsumptie stellen ze ter discussie. Dit onderwerp is eerder al uitgebreid wetenschappelijk onderzocht en bediscussieerd en vraagt daarom om nuance. We beantwoorden hier de belangrijkste vragen.

Is te veel drinken slecht voor je hart?
Dat te veel alcohol drinken slecht is voor je hart, daar is geen discussie over. Uit jarenlang internationaal onderzoek blijkt dat bij regelmatig veel drinken het risico op vroegtijdig overlijden toeneemt. Dit komt onder andere door een hoger risico op hart- en vaatziekten. Daarnaast verhoogt regelmatig te veel drinken het risico op ongevallen, problemen met je lever of hersenen, bepaalde soorten kanker en diabetes type 2.2

Hoe zit het met een dagelijks glaasje?
Aan de andere kant blijkt ook uit jarenlang internationaal observationeel onderzoek dat mensen die maximaal één glas per dag drinken langer leven dan niet-drinkers. Dat mensen die matig drinken langer leven dan niet-drinkers komt voornamelijk door een lager risico op hart- en vaatziekten.3 Bij mensen die veel drinken neemt het risico op vroegtijdig overlijden dus juist weer toe. De grafiek die deze associatie laat zien, staat bekend als de J-curve (zie figuur hieronder).

Komt de J-curve door zieke mensen die gestopt zijn met drinken?
De WHF suggereert dat de J-curve komt door mensen die vanwege gezondheidsredenen gestopt zijn met het drinken van alcohol; de zogenaamde sick-quitters. Hierdoor krijgt de groep niet-drinkers een slechtere gezondheid toebedeeld dan als je alleen naar mensen die nooit hebben gedronken kijkt.1 Dit is een veelgehoorde kritiek en sick-quitters blijken inderdaad het verband te beïnvloeden. Maar onderzoeken die deze sick-quitters uitsluiten vinden nog steeds een J-curve. Het beschermende effect van matige consumptie komt dus zeker niet alleen door de sick-quitters.3

Is de J-curve het effect van andere factoren en niet van alcohol?
Een ander argument van de WHF is dat studies die een beschermend effect vinden van matige alcoholconsumptie op de gezondheid gebaseerd zijn op observationeel onderzoek.1 In dit onderzoek waarbij grote groepen mensen langere tijd worden gevolgd kunnen er andere factoren in het spel zijn die de relatie beïnvloeden. Daarom kan observationeel onderzoek geen oorzakelijk verband aantonen.

Naar het beschermende effect van alcohol tegen hart- en vaatziekten is ook veel onderzoek gedaan naar het fysiologische mechanisme. Zo is er inmiddels bekend wat er in het lichaam gebeurt dat kan verklaren waarom matige alcoholconsumptie het risico op deze aandoeningen verlaagt.4-7 Dit draagt bij aan het bewijs dat de J-curve inderdaad komt door alcoholconsumptie en niet door andere factoren.

Betaalt vooral de alcoholindustrie studies naar positieve effecten op het hart?
De WHF suggereert dat onderzoek met positieve uitkomsten voor alcohol, gefinancierd is door de alcoholindustrie. Onderzoekers van Kennisinstituut Bier en Wageningen University & Research8 hebben hier onderzoek naar gedaan. Wat blijkt? Slechts een klein deel van het observationele alcoholonderzoek is betaald door de alcoholindustrie, en deze studies lijken qua resultaten niet af te wijken van onderzoek waar het geld van andere bronnen komt.
Lees hier meer over dit onderzoek

Waarom concludeert World Heart Federation dan dat geen enkele hoeveelheid alcohol goed is voor het hart?
De WHF baseert zijn conclusie vooral op drie studies die het beschermende effect van matige alcoholconsumptie op hart- en vaatziekten in twijfel trekken.9-12 Op deze studies is vervolgens vanuit de wetenschappelijke wereld ook commentaar gekomen. Wetenschap is niet altijd zwart-wit en discussie is daarom belangrijk. Daarom roepen we wetenschappers op die niet betrokken waren bij het rapport van de WHF om vooral hun gefundeerde visie te delen.

Dit zijn de recente studies waar vervolgens commentaar op is gekomen.

Studie: Tot 10 glazen per week geen hoger risico om te sterven voor mensen die alcohol drinken9, 10
Commentaar: Brief The Lancet: Matige alcoholconsumptie verlaagt het risico op sterfte

Studie: Nieuwe methode analyseert wereldwijde alcoholconsumptie en ziektelast11
Commentaar: Wetenschappers in The Lancet: Studie geen rechtvaardiging voor wereldwijde herziening alcoholbeleid

Studie: Geen proost op je gezondheid?12
Commentaar: Minder mensen overlijden aan hart- en vaatziekten door alcoholconsumptie

Kun je beter geen alcohol meer drinken?
Voor sommige groepen kan alcoholconsumptie een gevaar opleveren. Bijvoorbeeld voor jongeren onder de 18, zwangeren en mensen die nog moeten rijden. Zij kunnen beter helemaal geen alcohol drinken. Voor gezonde volwassenen geldt de alcoholrichtlijn van de Gezondheidsraad: drink niet of maximaal één glas per dag. Betekent dit dat iedereen zou moeten stoppen met drinken? Nee, zegt de Gezondheidsraad in zijn Veelgestelde vragen: als je drinkt hou het bij maximaal 1 glas per dag en als je niet drinkt, ga dan niet drinken voor je gezondheid.

Referenties

  1. The impact of alcohol consumption on cardiovascular health: Myths and measures, World Heart Federation, 20-01-2022
  2. Gezondheidsraad. Richtlijnen goede voeding 2015. Den Haag: Gezondheidsraad, 2015; publicatienr. 2015/24
  3. Di Castelnuovo A, Costanzo S, Bagnardi V, Donati MB, Iacoviello L, De Gaetano G. Alcohol dosing and total mortality in men and women: an updated meta-analysis of 34 prospective studies. Arch Int Med 2006; 166:2437-45.
  4. Brien SE, Ronksley PE, Turner BJ e.a. (2011). Effect of alcohol consumption on biological markers associated with risk of coronary heart disease: systematic review and meta-analysis of interventional studies. BMJ, 342:d636.
  5. Rimm EB, Williams P, Fosher K, Criqui M, Stampfer MJ. Moderate alcohol intake and lower risk of coronary heart disease: meta-analysis of effects on lipids and haemostatic factors. BMJ. 1999;319:1523–8.
  6. Huang Y, Li Y, Zheng S, Yang X, Wang T, Zeng J. Moderate alcohol consumption and atherosclerosis : Meta-analysis of effects on lipids and inflammation. Wien Klin Wochenschr. Austria; 2017;129:835–43.
  7. Spaggiari G, Cignarelli A, Sansone A, Baldi M, Santi D. To beer or not to beer: A meta-analysis of the effects of beer consumption on cardiovascular health. PLoS One [Internet]. Unit of Endocrinology, Department of Medical Specialties, Azienda Ospedaliero-Universitaria of Modena, Ospedale Civile of Baggiovara, Modena, Italy; 2020;15:e0233619.
  8. Moniek Vos, Annick P.M. van Soest, Tim van Wingerden et al., Exploring the influence of alcohol industry funding on research outcomes: a meta- analysis of observational studies on moderate alcohol consumption and health. Advances in Nutrition. 2020.
  9. Wood AM, Kaptoge S, Butterworth AS, et al. Risk thresholds for alcohol consumption: combined analysis of individual-participant data for 599 912 current drinkers in 83 prospective studies. Lancet 2018; 391: 1513–23.
  10. Supplementary appendix to: Wood AM, Kaptoge S, Butterworth AS, et al. Risk thresholds for alcohol consumption: combined analysis of individual-participant data for 599 912 current drinkers in 83 prospective studies. Lancet 2018; 391: 1513–23.
  11. GBD 2016 Alcohol Collaborators. Alcohol use and burden for 195 countries and territories, 1990–2016: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2016. Lancet 2018; published online Aug 23.
  12. Stockwell T, Zhao J, Panwar S et al. (2016). Do "Moderate" Drinkers Have Reduced Mortality Risk ? A Systematic Review and Meta-Analysis of Alcohol Consumption and All-Cause Mortality. JSAD, 77(2):185-198.