Reactie op ‘Alcohol als het nieuwe roken? Dat kan én moet’

In de Volkskrant van zaterdag 16 november staat een opiniestuk van hoogleraar keel-, neus-, en oorheelkunde Jeroen Jansen waarin hij zijn mening over alcoholconsumptie toelicht. Met deze reactie willen we graag nuance brengen in de discussie over het effect van alcoholconsumptie op de gezondheid.

Risico op kanker
Zoals terecht in het artikel besproken vergroot alcohol het risico op een aantal soorten kanker. Voor borstkanker bestaat er een lineair verband, elk glas verhoogt het risico. Voor de andere alcoholgerelateerde kankers is het risico vooral verhoogd vanaf twee tot drie glazen per dag. En geldt hoe meer alcohol hoe slechter. Wij vinden het belangrijk dat dit soort informatie beschikbaar is en dat mensen zich bewust zijn van de effecten van alcoholconsumptie op de gezondheid. Op de website van Kennisinstituut Bier proberen we deze informatie inzichtelijk te maken, bijvoorbeeld via een infographic.

De januskop van alcohol
Dat te veel alcohol slecht voor je is, is algemeen bekend. Maar het effect van matige consumptie ligt genuanceerder. Er wordt over het algemeen een J-vormige associatie gevonden tussen alcoholconsumptie en sterfte. Bij één à twee glazen alcoholhoudende drank per dag is het risico om vroegtijdig te overlijden lager ten opzichte van niet drinken of overmatige consumptie. Er zijn herhaaldelijk theorieën losgelaten die deze J-curve mogelijk in twijfel trekken. Zo ook nog recente studies. 1-5 Echter, ook aan deze onderzoeken zitten haken en ogen, alom besproken door tal van internationale wetenschappers. Geplaatste kanttekeningen zijn analyses met kleine aantallen (o.a. door uitsluiting van veel studies=cherry picking) en statistische overcorrectie waardoor verbanden verdwijnen.6-8 Of omdat bij de analyses de niet-drinkers worden uitgesloten, waardoor de J-curve verdwijnt.9 Vooralsnog gaat de Gezondheidsraad uit van de J-curve, net als andere landen die gebruik maken van dezelfde wetenschappelijke inzichten. 

To drink or not to drink?
Het idee dat alcohol sowieso slecht voor ons is, komt wellicht door de formulering van de alcoholrichtlijn in de Richtlijnen goede voeding van de Gezondheidsraad. De raad stelt hierin ‘drink geen alcohol of in ieder geval niet meer dan één glas per dag’. Betekent dit dat iedereen zou moeten stoppen met drinken? Nee, zegt de raad zelf op zijn website. “De raad adviseert mensen die alcohol drinken om hun gebruik te beperken tot één glas per dag. Tegelijk wil de raad mensen die geen alcohol drinken niet aansporen om wel alcohol te gaan gebruiken.” De Gezondheidsraad beaamt dat er bij een hoeveelheid van één glas per dag gezondheidswinst op kan treden. “Meer dan één glas per dag levert geen verdere gezondheidswinst op, terwijl de ongunstige verbanden sterker worden.” 

Discussie welkom
Kennisinstituut Bier is een wetenschappelijk instituut dat zo goed mogelijk de wetenschappelijke data beoordeelt en probeert te vertalen naar begrijpbare informatie. Als wij dit op de een of andere manier niet correct doen, dan horen we dat graag. Wetenschap is niet altijd zwart of wit, daarom nodigen wij iedereen uit met ons in discussie te gaan. 

Referenties

1. Knott CS, Coombs N, Stamatakis E, Biddulph JP. All cause mortality and the case for age specific alcohol consumption guidelines: pooled analyses of up to 10 population based cohorts. BMJ 2015;350:h384.


2. Goulden R. Moderate alcohol consumption is not associated with reduced all-cause mortality. Am J Med 2016;129:180-6. 

3. Keller DL. Benefits of Moderate Alcohol Consumption Not Disproven. Am J Med 2016;129:e149.


4. Stockwell T, Zhao J, Panwar S, Roemer A, Naimi T, Chikritzhs T. Do moderate drinkers have reduced mortality risk? A systematic review and meta-analysis of alcohol consumption and all-cause mortality. J Stud Alcohol Drugs 2016;77:185-98.


5. Wood AM, Kaptoge S, Butterworth AS, et al. Risk thresholds for alcohol consumption: combined analysis of individual-participant data for 599 912 current drinkers in 83 prospective studies. Lancet 2018; 391: 1513–23.

6. Keller D. Comment on: Moderate Alcohol Consumption Is Not Associated with Reduced All-cause Mortality, PubMed, 2016 (Accessed September 1 2017, at https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26524703/#comments)


7. Barrett-Connor E, de Gaetano G, Djoussé L, et al. Comments on Moderate Alcohol Consumption and Mortality. J Stud Alcohol Drugs 2016;77:834-6. 

8. Ding EL, Mukamal KJ. Robustness of the J-Shaped Association of Alcohol With Coronary Heart Disease Risk. J Stud Alcohol Drugs 2017;78:389-91.


9. Astrup A, Costanzo S, de Gaetano G. Risk thresholds for alcohol consumption. Lancet 2018; 392: 2165-6.