Meta-analyse: vrouwen die alcohol drinken hebben hoger risico op levercirrose dan mannen

Zware en chronische alcoholconsumptie is een bekende risicofactor voor het ontwikkelen van levercirrose. Volgens het Global Status Report on Alcohol and Health van de WHO zou ongeveer de helft van de morbiditeit en mortaliteit door levercirrose verdwijnen in een alcoholvrije wereld.2 Maar hoe zit het met matige alcoholconsumptie? Uit een recent gepubliceerde meta-analyse1 in The American Journal of Gastroenterology zou blijken dat bij vrouwen zelfs één drankje per dag is geassocieerd met een verhoogd risico op levercirrose. Het risico voor mannen is minder sterk. Vrouwen hebben dus mogelijk een hoger risico in vergelijking met mannen, zelfs bij lage alcoholconsumptie. Meer kwalitatief goed onderzoek is nodig om de rol van andere risicofactoren op te helderen.

Wat is er al bekend? Zware en chronische alcoholconsumptie wordt geassocieerd met een verhoogd risico op levercirrose. Het effect van matige alcoholconsumptie is minder duidelijk. De laatste meta-analyse3 over dit onderwerp is van 10 jaar geleden en vond een 2,4-voudig (+ 140%) verhoogd risico op levercirrose voor vrouwen die twee tot drie drankjes per dag drinken in vergelijking met vrouwen die nog nooit hebben gedronken. Minder dan twee drankjes per dag was niet geassocieerd met een verhoogd risico. Voor mannen ging het drinken van één tot twee drankjes per dag juist samen met een verlaagd risico.

Wat voegt deze studie toe? Deze meta-analyse is een update waarbij alleen studies met voldoende aantal mensen met levercirrose en correcties van mogelijke confounders zijn meegenomen. Bovendien wordt er gekeken naar het effect van alcohol op alle soorten levercirrose; niet alleen alcoholische levercirrose.

De auteurs namen negen studies in deze analyse op: zeven cohortstudies en twee case-control studies, waaraan in totaal meer dan 2,6 miljoen mensen deelnamen.

Hoger risico voor vrouwen
Volgens de analyse is er geen verhoogd risico op levercirrose voor mensen die af en toe een glaasje drinken. Wanneer er echter dagelijks wordt gedronken is het risico consistent hoger voor vrouwen dan voor mannen. Voor vrouwen is het consumeren van één drankje per dag (12 gram alcohol) zelfs geassocieerd met een 64% hoger risico in vergelijking met vrouwen die nog nooit hebben gedronken. Dit risico neemt extreem snel toe bij hogere alcoholconsumptie; meer dan viervoudig (+ 300%) voor 2 drankjes per dag; meer dan 12 maal voor 5 tot 6 drankjes per dag; en zelfs meer dan 24 maal met meer dan 7 drankjes per dag.

Voor mannen is bij matige alcoholconsumptie het risico niet significant verhoogd. Met 5 tot 6 drankjes verviervoudigt het risico, hoewel niet-significant. Meer dan 7 drankjes per dag, verhoogt het risico significant 7 maal.

Dat het risico als gevolg van alcoholconsumptie groter is voor vrouwen dan voor mannen, is consistent met de bevindingen van de vorige meta-analyse3. De toename van het risico is echter veel sterker in deze nieuwe meta-analyse. De vorige analyse vond alleen een significant effect met twee tot drie drankjes per dag voor vrouwen in vergelijking met levenslange onthouding, en vond zelfs een beschermend effect voor mannen die één tot twee drankjes per dag dronken. De hoger heterogeniteit tussen de meegenomen studies wijst op een extra effect van andere risicofactoren.

Voormalige drinkers versus geheelonthouders
Helaas wordt er in onderzoeken vaak alleen gevraagd of deelnemers op dat moment drinken of niet, en wordt er niet gekeken naar het verschil tussen voormalige drinkers en levenslange onthouders. Dit zorgt voor een onbetrouwbare ‘niet-drinkers’ controlegroep, omdat voormalige drinkers gestopt kunnen zijn met drinken vanwege gezondheidsproblemen (de zogenaamde sick-quitters).

Met deze meta-analyse hebben slechts twee van de negen studies dit onderscheid gemaakt. Binnen die twee onderzoeken is 23% van de niet-drinkers eigenlijk voormalige drinker. Deze voormalige drinkers hadden een 2,5-maal hoger risico op levercirrose in vergelijking met geheelonthouders. De auteurs gebruiken deze gegevens om de risicoschattingen van de andere zeven onderzoeken te corrigeren. Dit is de best mogelijke methode vanwege het gebrek aan informatie, maar het roept ook de vraag op hoe de resultaten moeten worden geïnterpreteerd.

Leverziekten
Er zijn verschillende vormen van leverziekten, variërend van de relatief milde en omkeerbare leververvetting, tot fibrose en sclerose van de lever, en de ernstige en onomkeerbare stadia zoals levercirrose. Bij levercirrose is de normale structuur van de lever sterk aangetast door littekenweefsel dat de normale functie schaadt.

Niet alleen alcoholconsumptie kan het risico op leverziekten vergroten. Het wordt steeds duidelijker dat het een multifactorieel ziekteproces is. Sommige confounders hebben waarschijnlijk invloed op het effect van alcohol, zoals erfelijke aanleg, diabetes en BMI.

 

Sterke punten

  • Meta-analyse
  • Gecorrigeerd voor sick-quitters
  • Dosis-respons analyse uitgevoerd
  • Onderscheid gemaakt tussen mannen en vrouwen

Zwakke punten 

  • Aanzienlijke heterogeniteit tussen studies
  • Beperkt aantal studies geïncludeerd
  • Theoretische benadering met corrigeren voor sick-quitters
  • Geen sub-analyse uitgevoerd voor type alcoholische drank

References

 Roerecke, M., Vafaei, A., Hasan, O. S., Chrystoja, B. R., Cruz, M., Lee, R., … & Rehm, J. (2019). Alcohol Consumption and Risk of Liver Cirrhosis: A Systematic Review and Meta-Analysis. American Journal of Gastroenterology, 114(10), 1574-1586.
World Health Organization. (2019). Global status report on alcohol and health 2018. World Health Organization.
Rehm, J., Taylor, B., Mohapatra, S., Irving, H., Baliunas, D., Patra, J., & Roerecke, M. (2010). Alcohol as a risk factor for liver cirrhosis: a systematic review and meta‐analysis. Drug and alcohol review, 29(4), 437-445.

Fotocredits: ‘livercirrose’ van Wikimedia