Meta-analyse onderzoekt hypothese dat alcohol stress vermindert

Men is al sinds lange tijd overtuigd dat alcoholconsumptie de emotionele reactie op een stressvolle situatie kan verminderen. Maar is dit wetenschappelijk bewezen? Een recente meta-analyse1, gepubliceerd in Psychology of Addictive Behaviors, keek naar meer dan 50 experimenten en vond inderdaad enig bewijs dat alcohol de emotionele reactie op een gebeurtenis die stress veroorzaakt vermindert. Maar er zijn nog wel veel vragen.

Wat is er al bekend? Er is beperkt onderzoek gedaan naar de relatie tussen alcoholconsumptie en stress. Maar een overzichtsartikel2 concludeert dat er inderdaad enig bewijs is dat matig alcoholconsumptie stress en spanning kan verminderen, en de sociale interactie en het gevoel van welzijn kan vergroten. De onderzoekers benadrukken wel dat het moeilijk is om hierbij een causaal verband te bewijzen, en dat deze associatie onderdeel kan zijn van een veel groter, complexer systeem.

Wat voegt deze studie toe? Dit is de eerste meta-analyse die de hypothese bestudeert of alcohol een stressreactie dempt. De analyse omvat alleen experimentele studies en het kijkt ook naar het type stressor (gebeurtenis die stress veroorzaakt).

Stressreactie dempende hypothese 
Deze meta-analyse onderzoekt de zogenaamde stressreactie dempende hypothese. Deze hypothese suggereert dat de negatieve emotionele reactie op een stressor (dit kan alles zijn dat mogelijk stress oplevert) minder zou moeten zijn voor mensen die vooraf alcohol hebben gedronken in vergelijking met compleet nuchtere personen.

Maar deze meta-analyse gaat nog een stap verder en probeert ook theorieën te bewijzen (of te weerleggen) die de grote verscheidenheid aan alcoholeffecten op stress zou kunnen verklaren. Deze vijf belangrijke theorieën zijn getest:

1. Bij stressoren waar je je zelfbewust van gaat voelen (bijvoorbeeld een toespraak houden over je persoonlijke tekortkomingen) zou de vermindering in stress sterker zijn dan bij stressoren die dit niet doen (bijvoorbeeld elektrische schokken).
2. De vermindering in stressrespons is groter wanneer informatie over de stressor pas bekend wordt gemaakt nadat de alcohol is geconsumeerd en opgenomen.
3. Een stressor die moeilijk is in te schatten (bijvoorbeeld onvoorspelbare schokken) zou voor een grotere stressvermindering zorgen dan stressoren die duidelijk zijn (bijvoorbeeld het aftellen naar een elektrische schok).
4. Het effect zou sterker zijn voor stressoren in sociale context.
5. Het effect zou sterker zijn voor mensen met een familiegeschiedenis van alcoholisme.

Verminderde stressrespons
Wanneer de onderzoekers naar de emotionele reactie na een stressor keken, hebben de deelnemers die alcohol hebben gedronken (gemiddeld 3-4 glazen) een aanzienlijk lagere emotionele reactie dan de nuchtere deelnemers. Dit effect zwakt echter af wanneer ook de emotionele respons voor de stressor wordt meegenomen. Hier verdwijnt de statistische significantie. 

Geen effect gevonden voor type stressor
Helaas is er geen bewijs gevonden voor de vijf geteste theorieën. Er is dus geen bewijs dat het effect van alcohol afhankelijk is van het type stressor of het hebben van een familiegeschiedenis van alcoholisme. Alhoewel; slechts zeer weinig studies gebruikten in hun experiment echte sociale interactie. De auteurs stellen dat dit de reden zou kunnen zijn dat er geen verschil in effect kon worden vastgesteld voor sociale stressoren.

Focus op negatief effect
Deze meta-analyse richt zich alleen op de negatieve emoties als gevolg van een stressvolle situatie. Ze adviseren dat verder onderzoek zich ook moet richten op het positieve effect van alcohol, om de relatie tussen alcohol en stress verder te begrijpen.

  Sterke punten

  • Meta-analyse
  • Gedifferentieerd tussen verschillende soorten stressoren

   Zwakke punten

  • Hoge heterogeniteit in effecten tussen studies (onverwacht, gezien de zeer gecontroleerde methodes van deze studies)
  • Focus op negatieve emotionele respons

Referenties
Bresin, K. (2019). A meta-analytic review of laboratory studies testing the alcohol stress response dampening hypothesis. Psychology of Addictive Behaviors33(7), 581.
Peele S, and Brodsky A (2000). Exploring psychological benefits associated with moderate alcohol use: a necessary corrective to assessments of drinking outcomes? Drug Alcohol Depend, 60(3):221-247.

Fotocredits: 'stress' van JESHOOTS-com