Meta-analyse bevestigt verband tussen alcoholconsumptie en slokdarmkanker

Een recent gepubliceerde meta-analyse1 vindt een verhoogd risico op het ontwikkelen van slokdarmkanker voor alcoholconsumptie, beginnend bij één glas per dag. Dit bevestigt eerder onderzoek. Het verhoogde risico komt voornamelijk door een bepaald subtype: het plaveiselcelcarcinoom. Het verhoogde risico is aanwezig voor elk type drank en voor beide geslachten.

Wat is er al bekend? Alcohol is een risicofactor voor verschillende soorten kanker, waaronder slokdarmkanker. Het Wereld Kanker Onderzoek Fonds (WKOF) concludeert dat er sterk bewijs is dat alcoholconsumptie het risico op een bepaald subtype, genaamd het plaveiselcelcarcinoom, verhoogt2. Een eerdere meta-analyse3 liet zien dat consumptie van minder dan één drankje per dag (12,5 gram alcohol) het risico met 26% verhoogt in vergelijking met niet-drinken.

Wat voegt deze studie toe? De meta-analyse kijkt naar het effect van alcohol op verschillende subtypen van slokdarmkanker, verschillende soorten dranken, en verschillen in geslacht. Van de in totaal 74 studies hebben de meeste een cross-sectionele onderzoeksmethode, die minder betrouwbaar is. Slechts 18 studies zijn cohortonderzoeken.

Er bestaan twee hoofdtypen slokdarmkanker. De meest voorkomende vorm in ontwikkelde landen is adenocarcinoom, die meestal in het onderste gedeelte van de slokdarm wordt gevonden. In ontwikkelingslanden is de meest voorkomende vorm het plaveiselcelcarcinoom, die vaak hoger in de slokdarm voorkomt.  

Overmatig alcoholconsumptie verhoogt het risico
Volgens de resultaten hebben mensen met de hoogste alcoholconsumptie een 3,5 keer hoger risico om slokdarmkanker te ontwikkelen in vergelijking met mensen met de laagste alcoholconsumptie. Helaas is het onduidelijk hoeveel de mensen in deze categorieën daadwerkelijk drinken, en corrigeren niet alle onderzoeken voor roken (9 van de 40 onderzoeken doen dit niet). Dit kan het risico door alcohol overschatten, omdat tabak en alcohol een sterk synergistisch effect hebben.

De toename van het risico is voornamelijk te wijten aan de ontwikkeling van plaveiselcelcarcinoom (in het bovenste deel van de slokdarm). Voor dit type is het risico zelfs vijf keer hoger voor mensen met de hoogste alcoholconsumptie in vergelijking met de laagste alcoholconsumptie. Het risico op het ontwikkelen van adenocarcinoom neemt niet toe. De auteurs vonden deze associaties voor elk type alcoholische drank (bier, wijn en sterkedrank) en onafhankelijk van geslacht.

Matige alcoholconsumptie
Als we naar de verschillende hoeveelheden alcohol kijken, neemt het risico op het ontwikkelen van slokdarmkanker al toe bij 10 gram alcohol per dag. Wederom is dit te wijten aan het plaveiselcelcarcinoom, waarbij het risico lineair toeneemt met 33% voor elk extra glas per dag (12,5 gram alcohol).

Pas op met de interpretatie
Het is belangrijk op te merken dat deze percentages relatieve risico’s zijn, en geen absolute risico's. Het risico om plaveiselcelcarcinoom te ontwikkelen voor niet-drinkers is laag: ongeveer 0,1%3. Een stijging van 33% betekent dat het absolute risico nog steeds laag is: van 0,1% naar 0,133%.

Andere risicofactoren
Wereldwijd is slokdarmkanker verantwoordelijk voor 3,2% van de nieuwe kankergevallen per jaar4. Het WKOF concludeert dat er naast alcoholconsumptie ook sterk bewijs is dat roken, overgewicht, gastro-oesofageale refluxziekte, infectie met het humaan papillomavirus en regelmatig drinken van mate (zoals gedronken in de traditionele stijl in Zuid-Amerika) het risico verhoogt.2

Sterke punten

  • Dosis-responsanalyse uitgevoerd
  • Subgroep analyse uitgevoerd voor geslacht en kankersubtypen
  • Gekeken naar verschillende soorten alcoholische dranken

Beperkingen

  • Niet alle onderzoeken corrigeren voor roken
  • Hoge heterogeniteit
  • Slechts een beperkt aantal cohortonderzoeken
  • Hoeveelheid alcohol niet altijd duidelijk gedefinieerd

Reference

  1. Yu, X., Chen, J., Jiang, W., & Zhang, D. (2020). Alcohol, Alcoholic Beverages and Risk of Esophageal Cancer by Histological Type: A Dose–Response Meta-Analysis of Observational Studies.Alcohol and Alcoholism.
  2. WCRF. Oesophageal cancer report (revised 2018)
  3. TNO (2014) De bijdrage van leefstijlfactoren aan de incidentie van en de sterfte aan kanker in Nederland
  4. Bagnardi V, Rota M, Botteri E et al. (2015). Alcohol consumption and site-specific cancer risk: a comprehensive dose-response meta-analysis. Br J Cancer, 112(3):580-593.
  5. WHO (2018) Oesophagus cancer fact sheet.