Matige alcoholconsumptie: een van de dieetfactoren die het risico op diabetes type 2 verlaagt

Vandaag is het Wereld Diabetes Dag; het moment om stil te staan bij de rol die ons dieet speelt in het ontwikkelen van diabetes type 2. Er zijn al veel studies gedaan naar dit onderwerp, maar er blijven veel onzekerheden. Een recent onderzoek, gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift BMJ, verzamelde alle meta-analyses op het gebied van voeding en diabetes type 2, en maakte een schatting van de kwaliteit van het bewijs. Er zijn veel factoren meegenomen, maar het bewijs voor een mogelijke risicoverlaging, is momenteel alleen van hoge kwaliteit voor volkoren granen, graanvezels en matige alcoholconsumptie. Het bewijs dat de consumptie van rood vlees, bewerkt vlees, spek en suikerhoudende dranken het risico verhoogt, is ook van hoge kwaliteit. 

Wat is er al bekend? Vorig jaar is eenzelfde soort review gepubliceerd2. Ook hieruit bleek dat het bewijs voor een risicovermindering op diabetes type 2 door matige alcoholconsumptie van hoge kwaliteit is. 

Wat voegt deze studie toe? De review richt zich alleen op voedingsfactoren, waardoor een zeer uitgebreide analyse van specifieke diëten, voedselgroepen, type alcoholische dranken, macronutriënten en micronutriënten mogelijk is.

De auteurs verzamelden alle meta-analyses die naar de invloed van het dieet op het ontwikkelen van diabetes type 2 kijken. Voor elke voedingsfactor includeerden de onderzoekers de meest uitgebreide meta-analyse, wat resulteerde in 56 meta-analyses.

Verminderd risico op diabetes
Er wordt van vele diëten, voedselgroepen of voedingsstoffen beweerd dat ze het risico op diabetes verminderen2. Denk aan een koolhydraatarm dieet, koffie of volkorenproducten. Deze nieuwe studie verzamelde alle meta-analyses, maar vond alleen bewijs van hoge kwaliteit voor volkorengranen, graanvezels en matige alcoholconsumptie. 

Voor volkorengranen zou elke extra 30 gram per dag (ongeveer twee sneetjes volkorenbrood) het risico met 18% verminderen, en elke extra 10 gram aan graanvezels per dag (ongeveer 3,5 kom havermout) met 25%. Wanneer alcohol met mate wordt geconsumeerd (12-24 gram per dag - ongeveer 1 tot 2,5 drankjes), wordt een vergelijkbare risicoverlaging van 25% waargenomen.

Bier, wijn en sterkedrank
Wat deze studie interessant maakt, is dat de auteurs uitvoerig kijken naar mogelijke verschillen tussen bier, wijn en sterkedrank. Voor sterkedrank vonden de onderzoekers geen effect, maar voor zowel wijn- als bierconsumptie wel. Het bewijs voor matige bierconsumptie blijkt van hogere kwaliteit, maar de risicoverlaging is sterker voor wijnconsumptie.

Verklaringen waarom matige alcoholconsumptie het risico op diabetes type 2 zou kunnen verminderen, worden vaak toegewezen aan alcohol zelf. Alcohol verhoogt bijvoorbeeld de insulinegevoeligheid en vermindert ontstekingen3. Maar waarom er een mogelijk verschil is tussen alcoholhoudende dranken, is nog niet helemaal duidelijk. De auteurs vonden een verminderd risico op diabetes als gevolg van polyfenolen (die vaak in hogere concentraties aanwezig zijn in rode wijn), maar het bewijs is slechts van lage kwaliteit en wordt niet verder besproken in het artikel.

Verhoogd risico op diabetes
De auteurs vonden niet alleen kwalitatief sterk bewijs voor voedingsfactoren die een beschermend effect kunnen hebben, maar ook voor factoren die het risico op diabetes type 2 kunnen verhogen. Volgens de studie verhoogt de consumptie van één suikerhoudende drank per dag het risico met 26%; 100 gram rood vlees per dag met 17%; vijftig gram bewerkt vlees per dag met 37%; en twee plakjes spek per dag verdubbelt het risico zelfs; met een toename van 107%.

Diabetes
Naar schatting zijn er wereldwijd 425 miljoen volwassenen met diabetes. Ze hebben een verhoogd risico op vele andere gezondheidsproblemen, zoals een beroerte, nierziekte, oogproblemen of zenuwbeschadiging. Diabetes type 2 komt vaker voor dan diabetes type 1 en betreft zo’n 90% van de diabetes gevallen. Bij diabetes type 2 zijn er risicofactoren die niet kunnen worden voorkomen of veranderd, zoals familiegeschiedenis en leeftijd, maar levensstijl (zoals dieet) speelt ook een belangrijke rol.

Sterke punten

  • Alleen meta-analyses inbegrepen
  • Een zeer uitgebreid overzicht van alle voedingsfactoren
  • Kwaliteit van bewijs meegenomen

Zwakke punten

  • Per factor kan er slecht één meta-analyse worden geïncludeerd
  • Herberekening was niet mogelijk voor veel dosis-respons meta-analyses
  • Veranderingen in consumptie zijn niet meegenomen

Voor meer informatie over de relatie tussen alcohol consumptie en diabetes type 2, zie onderstaande infographic: 

References 

Neuenschwander, M., Ballon, A., Weber, K. S., Norat, T., Aune, D., Schwingshackl, L., & Schlesinger, S. (2019). Role of diet in type 2 diabetes incidence: umbrella review of meta-analyses of prospective observational studies. bmj, 366, l2368.
2: Bellou, V., Belbasis, L., Tzoulaki, I., & Evangelou, E. (2018). Risk factors for type 2 diabetes mellitus: An exposure-wide umbrella review of meta-analyses. PloS one, 13(3), e0194127.
3: Kennisinstituut Bier - Diabetes type 2 

Fotocredits: 'diabetes' from Stania