Kunnen alcohol, koffie en groene thee cognitieve achteruitgang en dementie tegengaan? Een meta-analyse

11/06/2021

De bevolking vergrijst en het aantal mensen met cognitieve stoornissen en dementie neemt toe. Een recente meta-analyse1 onderzoekt of alcohol-, koffie- en theeconsumptie het risico op het ontwikkelen van deze gezondheidsproblemen beïnvloedt. Alle drie de dranken lijken geassocieerd met een lager risico op cognitieve stoornissen en dementie. Bij alcohol is het verminderde risico alleen aanwezig bij minder dan één drankje per dag, en bij koffie bij minder dan 2,8 kopjes.

Wat is er al bekend? De meeste studies laten een J-vormige relatie zien tussen alcoholconsumptie en dementie, met een verlaagd risico bij lage alcoholconsumptie en een verhoogd risico bij hoge alcoholconsumptie.2,3

Wat voegt dit onderzoek toe? De meta-analyse omvat 26 prospectieve onderzoeken en kijkt niet alleen naar het effect van alcohol, maar ook naar koffie en thee.

Lager risico bij alcoholconsumptie
Deelnemers met een lage alcoholconsumptie – minder dan één drankje per dag (11 gram alcohol) – hebben een lager risico om cognitieve stoornissen te ontwikkelen in vergelijking met niet-drinkers. Dit geldt ook voor dementie. De optimale risicoverlaging ligt rond de 10%.

Bij meer dan één drankje per dag is er geen verband met het risico op cognitieve stoornissen of dementie. Dit is anders dan veel eerdere onderzoeken die een verhoogd risico op dementie vinden bij overmatige alcoholconsumptie. 2,3

Mogelijk mechanisme
Deze observationele studie kijkt naar associaties. De studie kan dus niet bewijzen dat alcoholconsumptie cognitieve stoornissen kan voorkomen.

Maar experimentele studies laten mogelijke pathofysiologische verklaringen zien voor een beschermend mechanisme voor vasculaire dementie: de op één na meest voorkomende vorm van dementie. Deze vorm van dementie wordt veroorzaakt door een verstoring in de bloedtoevoer naar de hersenen.2 De verklaringen voor een beschermende werking van alcohol hebben voornamelijk te maken met cardiovasculaire uitkomsten, zoals de toename van HDL (het ‘goede’ cholesterol), een afname in fibrinogeen (dat de vorming van bloedstolsels induceert) en een remming van een opeenhoping van bloedplaatjes.

Alzheimer – de meest voorkomende vorm van dementie – wordt veroorzaakt door een ophoping van het eiwit bèta-amyloïde in de hersenzenuwcellen. Het bewijs voor een positief effect van alcohol op de ziekte van Alzheimer is meer tegenstrijdig.2

Koffie en groene thee zijn ook geassocieerd met een lager risico
Behalve naar alcohol kijken de auteurs ook naar het effect van koffie en thee. Ze vinden een vergelijkbare trend voor koffie als voor alcoholconsumptie. Minder dan 2,8 kopjes koffie per dag is geassocieerd met een lager risico op cognitieve stoornissen in vergelijking met helemaal geen koffie drinken. Meer dan deze hoeveelheid drinken heeft geen significante invloed op het risico op cognitieve stoornissen. De optimale risicoverlaging (30%) ligt rond één kopje per dag voor mensen ouder dan 60 jaar. Bij mensen jonger dan 60 jaar wordt geen verminderd risico gevonden.

Voor het drinken van groene thee vinden ze een lineair verband: hoe meer groene thee, hoe lager het risico op cognitieve stoornissen en dementie. Zes kopjes per dag wordt geassocieerd met een lager risico van ongeveer 30%.

   Sterke punten

  • Dosis-responsanalyse
  • Meta-analyse met alleen prospectieve studies
  • Subgroep-analyse voor leeftijd

   Beperkingen

  • Observationeel onderzoek – kan geen causaliteit bewijzen
  • Studie maakt geen onderscheid tussen nooit-drinkers en ex-drinkers
  • Studie maakt geen onderscheid tussen verschillende vormen van dementie.

Referenties
1. Ran, L. S., Liu, W. H., Fang, Y. Y., Xu, S. B., Li, J., Luo, X. & Wang, W. (2021). Alcohol, coffee and tea intake and the risk of cognitive deficits: a dose–response meta-analysis. Epidemiology and psychiatric sciences, 30.
2. Wiegmann, C., Mick, I., Brandl, E. J., Heinz, A., & Gutwinski, S. (2020). Alcohol and Dementia–What is the Link? A Systematic Review. Neuropsychiatric Disease and Treatment, 16, 87.
3. Rehm, J., Hasan, O. S., Black, S. E., Shield, K. D., & Schwarzinger, M. (2019). Alcohol use and dementia: a systematic scoping review. Alzheimer’s research & therapy, 11(1), 1.