Definities alcoholconsumptie

Alcoholconsumptie komt voor in allerlei vormen en maten. Er bestaan dan ook talloze termen voor type drinkers en soorten drankconsumptie. Kennisinstituut Bier rapporteert vooral over matige alcoholconsumptie. Maar wat houdt matige alcoholconsumptie precies in? En wat voor andere type drinkers en drinkpatronen kunnen we onderscheiden?

Omdat er heel veel verschillende definities bestaan voor type drinkers en drinkpatronen staan op deze pagina de definities vermeld van de meest gezaghebbende bronnen, zoals de Gezondheidsraad, het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM), het Trimbos-instituut, en de Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM). Er is in Europa geen standaardmaat voor een glas alcoholische drank. Vaak wordt er een hoeveelheid van rond de 10 gram pure alcohol aangehouden, maar dit varieert sterk van bijvoorbeeld 8 gram in het Verenigd Koninkrijk tot wel 20 gram in Oostenrijk.1

Alcoholrichtlijn Gezondheidsraad
De Nederlandse Gezondheidsraad heeft in 2015 de meest recente alcoholrichtlijn vastgesteld: drink geen alcohol of in ieder geval niet meer dan één glas alcohol per dag. De Gezondheidsraad gaat uit van 10 gram alcohol per standaardglas. De vorige alcoholrichtlijn uit 2006 adviseerde het drinken van maximaal 1 glas alcohol per dag voor vrouwen en maximaal 2 glazen alcohol per dag voor mannen.2 De gezondheidsraden van andere Europese landen houden veelal soepelere alcoholrichtlijnen aan.3 
 
Matig drinken
Kennisinstituut Bier definieert matig drinken over het algemeen als het regelmatig drinken van maximaal 1 glas alcohol per dag voor vrouwen en het regelmatig drinken van maximaal 2 glazen alcohol per dag voor mannen.1 Deze definitie wordt veelal gehanteerd in wetenschappelijke literatuur en komt overeen met de vorige alcoholrichtlijn van de Gezondheidsraad uit 2006 (zie definitie alcoholrichtlijn Gezondheidsraad).

Problematisch alcoholgebruik
Het Nationaal Preventieakkoord van 2018 is een uitgave van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport waarin doelstellingen staan geformuleerd met betrekking tot het terugdringen van roken, overgewicht en problematisch alcoholgebruik. Hierin wordt problematisch alcoholgebruik gebruikt als een parapluterm voor de volgende vormen van alcoholconsumptie:4
•    Alcoholgebruik door minderjarigen;
•    Alcoholgebruik door zwangere vrouwen;
•    Overmatig drinken: het drinken van meer dan 14 glazen alcohol per week voor vrouwen en het drinken van meer dan 21 glazen alcohol per week voor mannen;
•    Zwaar drinken: het drinken van minstens 4 glazen alcohol op een dag minstens één keer per week voor vrouwen en het drinken van minstens 6 glazen alcohol op een dag minstens één keer per week voor mannen;
•    Regelmatig binge drinken: het drinken van minstens 5 glazen alcohol tijdens een enkele gelegenheid;
•    Alcoholgebruik dat leidt tot lichamelijke, psychische of sociale problematiek. (Zie definitie riskant drinken).

Riskant drinken
Volgens het Trimbos-instituut is er sprake van riskant drinken wanneer er problemen worden ervaren door het drinkgedrag, zoals het niet kunnen nakomen van verplichtingen, spijt hebben van het alcoholgebruik of van anderen het advies krijgen om minder te drinken.5 

Alcoholvergiftiging
Volgens het Trimbos-instituut is er bij alcoholvergiftiging sprake van een overdosis van alcohol. In lichte mate kan alcoholvergiftiging zich uiten als een kater, in zwaardere mate kan alcoholvergiftiging zich uiten in bewusteloosheid of coma.6 Bij volwassenen kan er bewusteloosheid optreden bij een alcoholpromillage van 4‰ (ongeveer 20 glazen alcohol binnen een paar uur), maar dit is vooral afhankelijk van factoren zoals je geslacht, lengte en lichaamsgewicht en de snelheid waarmee je drinkt. Bij een alcoholpromillage van 5‰ (ongeveer 25 glazen alcohol binnen een paar uur) is er een grote kans dat je in een coma raakt.7

Stoornis in alcoholgebruik
De DSM is een diagnostisch classificatiesysteem voor psychische stoornissen. Momenteel is de 5e editie van de DSM (de DSM-V) de internationale standaard voor psychiatrische diagnostiek.8 De DSM-V hanteert de diagnose van stoornissen in middelengebruik voor een stoornis in alcoholgebruik, waarbij de volgende 11 criteria worden gebruikt:9
•    Er wordt vaker en meer gedronken dan dat men van plan was;
•    Er is sprake van mislukte pogingen om te minderen of stoppen met drinken;
•    Het alcoholgebruik en het herstellen hiervan kost veel tijd;
•    Er is een sterk verlangen om te drinken;
•    Door het alcoholgebruik schiet men tekort op het werk, school of thuis;
•    Men blijft drinken ondanks de sociale problemen die het meebrengt;
•    Door het alcoholgebruik vermindert of staakt men hobby’s, sociale activiteiten of werk;
•    Er wordt voortdurend alcohol gebruikt, zelfs wanneer men hierdoor in fysiek gevaar komt;
•    Er wordt voortdurend alcohol gebruikt, zelfs wanneer men hierdoor lichamelijke of psychische klachten krijgt;
•    Men heeft grotere hoeveelheden alcohol nodig om hetzelfde effect te bereiken (tolerantie);
•    Er is sprake van onthoudingsverschijnselen, die minder hevig worden door meer alcoholgebruik.
Voldoe je aan twee of drie criteria dan is er sprake van een milde stoornis. Voldoe je aan vier of vijf criteria dan is er sprake van een gematigde stoornis. Voldoe je aan zes of meer symptomen is er sprake van een ernstige stoornis.9

De voorloper van de huidige DSM-V (de DSM-IV) hanteerde twee verschillende diagnoses voor een stoornis in alcoholgebruik: alcoholmisbruik en alcoholafhankelijkheid.10

Alcoholmisbruik
Volgens de DSM-IV is er sprake van alcoholmisbruik wanneer je in een jaar tijd last hebt van minstens één van de volgende criteria:9
•    Door het alcoholgebruik schiet men tekort op het werk, school of thuis;
•    Men blijft drinken ondanks de sociale problemen die het meebrengt;
•    Er wordt voortdurend alcohol gebruikt, zelfs wanneer men hierdoor in fysiek gevaar komt;
•    Door het alcoholgebruik komt men herhaaldelijk in contact met politie of justitie.

Alcoholafhankelijkheid
Volgens de DSM-IV is er sprake van alcoholafhankelijkheid wanneer je in een jaar tijd last hebt van minstens drie van de volgende criteria:9
•    Er wordt vaker en meer gedronken dan dat men van plan was;
•    Er is sprake van mislukte pogingen om te minderen of stoppen met drinken;
•    Het alcoholgebruik en het herstellen hiervan kost veel tijd;
•    Door het alcoholgebruik vermindert of staakt men hobby’s, sociale activiteiten of werk;
•    Er wordt voortdurend alcohol gebruikt, zelfs wanneer men hierdoor lichamelijke of psychische klachten krijgt;
•    Men heeft grotere hoeveelheden alcohol nodig om hetzelfde effect te bereiken (tolerantie);
•    Er is sprake van onthoudingsverschijnselen, die minder hevig worden door meer alcoholgebruik.

In de volksmond worden er ook termen gebruikt voor een stoornis in alcoholgebruik die niet in de DSM-V of DSM-IV staan, zoals alcoholisme of alcoholverslaving.

Alcoholist
Jellinek definieert een alcoholist als iemand die sterk verlangt naar alcohol en die het niet lukt om te minderen.11 

Alcoholverslaving
Volgens het Trimbos-instituut is er sprake van alcoholverslaving wanneer de wens naar alcoholgebruik plaats maakt voor drang naar alcoholgebruik. Dit begrip is vergelijkbaar met de diagnose van alcoholafhankelijkheid dat wordt gehanteerd door de DSM-IV.12 (zie definitie alcoholafhankelijkheid). 

1. Astrup A, Estruch R, Hendrinks H, Kok F, Marcos A, Solfrizzi V, Zugravu C (2017). Bier en Gezondheid: Matige Consumptie als Onderdeel van een Gezonde Levensstijl (5e editie). Gevonden op 31 augustus 2020. https://www.kennisinstituutbier.nl/sites/default/files/bier%20en%20gezon...
2. Gezondheidsraad. Richtlijnen goede voeding 2015. Den Haag: Gezondheidsraad, 2015; publicatienr. 2015/24. 
3. Stichting Verantwoorde Alcoholconsumptie. Advies Gezondheidsraad. Gevonden op 8 september 2020. http://alcoholrichtlijn.nl/advies/
4. VWS. Nationaal Preventieakkoord: naar een gezonder Nederland. Gevonden op 8 september 2020. https://www.rijksoverheid.nl/documenten/convenanten/2018/11/23/nationaal...
5. Monshouwer K, Tuithof M, Dorsselaer S van (2018). Factsheet Riskant alcoholgebruik in Nederland. Utrecht: Trimbos-instituut. 
6. Trimbos instituut. Wat is alcoholvergiftiging? Gevonden op 31 augustus 2020. https://www.alcoholinfo.nl/gezondheid/wat-is-alcoholvergiftiging
7. Jellinek. Wat is een alcoholvergiftiging? Gevonden op 31 augustus 2020. https://www.jellinek.nl/vraag-antwoord/wat-is-een-alcoholvergiftiging/
8. American Psychiatric Association (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). Washington, DC: APA.
9. Expertisecentrum Alcohol. Stoornissen in het gebruik van alcohol volgens de DSM 5 (V). Gevonden op 31 augustus 2020. https://expertisecentrumalcohol.trimbos.nl/items/details/stoornissen-in-...
10. Sigling H (2016). Van DSM IV-TR naar DSM-5: Middelengebruik en gedragsverslavingen. Verslaving; 12(4):228-239.
11. Jellinek. Wanneer is iemand een probleemdrinker of heeft iemand een alcoholverslaving? Gevonden op 31 augustus 2020.
https://www.jellinek.nl/vraag-antwoord/wanneer-is-iemand-een-probleemdri...
12. Trimbos instituut. Wat zijn de verschillende fases van verslaving en wat zijn de effecten? Gevonden op 31 augustus 2020. https://www.alcoholinfo.nl/verslaving/wat-zijn-de-verschillende-fases-va...