Wereldkankerdag 2017: Drie recente meta-analyses over alcohol en baarmoeder-, maag- en alvleesklierkanker

Wereldkankerdag op 4 februari heeft als doel om het bewustzijn rondom kanker te vergroten1. De relatie tussen alcohol en kanker is ingewikkeld en afhankelijk van het soort kanker: voor sommige soorten kanker verhoogt alcohol het risico op kanker, voor andere soorten heeft alcohol geen of zelfs een mogelijk positief effect. In kader van Wereldkankerdag, een update over het meest recente onderzoek over alcohol en kanker.

Recente meta-analyses
Er zijn meer dan 100 verschillende soorten kanker. Zes daarvan zijn gerelateerd aan alcoholconsumptie (borst-, dikkedarm-, hoofd en hals-, maag-, slokdarm- en leverkanker). Met name overmatige alcoholconsumptie (>2 glazen alcohol/dag voor mannen en >1 glas/dag voor vrouwen) is gerelateerd aan deze zes soorten2. De laatste jaren is er steeds meer aandacht voor de invloed van alcohol op kanker.

Recent zijn drie Chinese meta-analyses gepubliceerd over de relaties tussen alcohol en baarmoeder-, maag- en alvleesklierkanker. Meta-analyses zijn het sterkste bewijs voor een verband tussen voeding en gezondheid. Voor baarmoederkanker lijkt er geen associatie met alcohol. Terwijl alcohol het risico op maagkanker wel lijkt te verhogen (vooral bij Chinezen). Bij alvleesklierkanker lijkt dat lichte tot matige alcoholconsumptie het risico op alvleesklierkanker verlaagt, maar dat hogere alcoholconsumptie het risico verhoogt.

Baarmoederkanker
Baarmoederkanker is wereldwijd de vijfde meest voorkomende kanker onder vrouwen3. Onderzoekers4 analyseerden tien onafhankelijke studies. Dit is de grootste meta-analyse over alcohol en baarmoederkanker tot nu toe en de eerste die in staat is om het risico per consumptieniveau te analyseren. Uit de meta-analyse blijkt dat zowel matige als overmatige bier-, wijn-, of sterkedrankconsumptie niet geassocieerd is met baarmoederkanker.

De onderzoekers denken dat de reden waarom alcohol geen invloed heeft op baarmoederkankerrisico is dat twee tegenstrijdige mechanismen elkaar opheffen. Aan de ene kant is alcohol namelijk in staat om oestrogeenlevels te verhogen en dit is geassocieerd met een hoger baarmoederkankerrisico5. Aan de andere kant heeft alcohol een positief effect op de insulinesensitiviteit6 en dit verlaagt juist het risico.

Maagkanker
Wereldwijd staat maagkanker op plaats vijf van de meest voorkomende kankersoorten3. Onderzoekers7 analyseerden het verband tussen alcohol en maagkanker in tien verschillende studies. Hieruit blijkt dat zowel matige als overmatige alcoholconsumptie het risico op maagkanker verhoogt. De onderzoekers denken dat het alcoholafbraakproduct acetaldehyde schade veroorzaakt aan het slijmvlies van de maag.

Opvallend is met name in China en Japan maagkanker voorkomt8. In deze analyse zijn acht van de tien studies Chinees. De twee overige studies komen uit Zweden. De Zweedse studies laten geen risicoverhogend effect zien van matige alcoholconsumptie. Mogelijk spelen etnische en/of genetische verschillen een rol in de relatie tussen alcohol en maagkanker. Meer onderzoek is nodig.

Alvleesklierkanker
Alvleesklierkanker staat op de twaalfde plek van meest voorkomende kankers wereldwijd3. Onderzoekers9 analyseerden het verband tussen alcohol en alvleesklierkanker in elf verschillende studies. Dit is de eerste meta-analyse over alcohol en alvleesklierkanker. Uit de meta-analyse blijkt dat lichte tot matige alcoholconsumptie het risico op alvleesklierkanker verlaagt, maar dat hogere alcoholconsumptie het risico verhoogt.

De onderzoekers denken dat het positieve effect van matige alcoholconsumptie op insulineniveaus zorgt voor een lager alvleesklierkankerrisico. Chronische, overmatige alcoholconsumptie verhoogt het risico omdat dit ontsteking van en littekenweefsel op de alvleesklier veroorzaakt.


Meer informatie over alcohol en kanker vind je hier.

Bronnen:

  1. http://wereldkankerdag.nl geraadpleegd op 30-01-2017
  2. https://www.kennisinstituutbier.nl/gezondheid/kanker
  3. http://www.wcrf.org/int/cancer-facts-figures/worldwide-data geraadpleegd op 31-01-2017
  4. Quan ZhouPeng GuoHui LiXiao-dan Chen, Does alcohol consumption modify the risk of endometrial cancer? A dose–response meta-analysis of prospective studies, Archives of Gynecology and Obstetrics, 2017, Volume 295, Issue 2, pp 467–479
  5. Weiderpass E, Brismar K, Bellocco R, Vainio H, Kaaks R (2003) Serum levels of insulin-like growth factor-I, IGF-binding protein 1 and 3, and insulin and endometrial cancer risk. Br J Cancer 89(9):1697–1704. 
  6. Davies MJ, Baer DJ, Judd JT, Brown ED, Campbell WS, Taylor PR (2002) Effects of moderate alcohol intake on fasting insulin and glucose concentrations and insulin sensitivity in post- menopausal women: a randomized controlled trial. JAMA 287(19):2559–2562 
  7. Ke Ma, Zulqarnain Baloch, Ting-Ting He, Xueshan Xia, Alcohol Consumption and Gastric Cancer Risk: A Meta-Analysis , Med Sci Monit, 2017; 23: 238-246 
  8. Yingsong Lin, Junko Ueda, Shogo Kikuchi, Yukari Totsuka, Wen-Qiang Wei, You-Lin Qiao, and Manami Inoue, Comparative epidemiology of gastric cancer between Japan and China, World J Gastroenterol. 2011 Oct 21; 17(39): 4421-4428 
  9. Pei-Ying Lu, Long Shu, Shan-Shan Shen, Xu-Jiao Chen  and Xiao-Yan Zhang, Dietary Patterns and Pancreatic Cancer Risk: A Meta-Analysis, Nutrients 2017, 9, 38