Verhoogt matige alcoholconsumptie het risico op prostaatkanker?

Onlangs is een meta-analyse gepubliceerd waaruit blijkt dat alcohol (zowel lichte, matige en overmatige consumptie) het risico op prostaatkanker verhoogt. Dit is in tegenstelling tot eerder onderzoek. Een kritische blik op de methodologie van het onderzoek levert kanttekeningen op. Hebben de onderzoekers overhaast hun conclusies getrokken?




Meta-analyse
In de meta-analyse1 zijn de bevindingen van 27 verschillende studies geanalyseerd. Op basis van 6 van deze studies concluderen de Canadese onderzoekers dat matige alcoholconsumptie (1,3 – 25 gram/dag) het relatieve risico op prostaatkanker met 8% verhoogt vergeleken met niet-drinkers. Overmatige alcoholconsumptie (>65 gram/dag) verhoogt het relatieve risico met 18%.

De kanttekeningen
Een kritische analyse legt een aantal belangrijke zwakke plekken in het onderzoek bloot: 

  1. Klein aantal studies
    De grootste limitatie van dit onderzoek is het kleine aantal studies dat is meegenomen in de meta-analyse: van de 340 beschikbare studies voldeden uiteindelijk maar 27 studies aan de in- en exclusiecriteria. En de belangrijkste conclusies zijn getrokken aan de hand van 6 studies. De meta-analyse is dus erg selectief. Het kleine aantal studies maakt de interpretatie van de analyse lastig omdat het niet mogelijk maakt om te controleren voor verschillen in het meten van alcoholconsumptie tussen verschillende studies. De ene studie vroeg bijvoorbeeld alcoholconsumptie van de afgelopen week na, de andere vroeg naar alcoholconsumptie over een lange periode.
     
  2. Corrigeren voor sick quitters of ooit-drinkers
    De uitkomst van de meta-analyse is afhankelijk van welke onderzoeken worden meegenomen en welke niet. Het verhoogde risico van 8% en 18% is het resultaat van een analyse waarin de onderzoekers 21 van de 27 studies met mogelijk ‘sick quitters’ of mensen die ooit gedronken hebben uitgesloten hadden. Sick quitters zijn mensen die vanwege problemen met hun gezondheid gestopt zijn met drinken en die in onderzoek tot dezelfde groep als geheelonthouders worden beoordeeld. Uiteindelijk zijn de resultaten van deze meta-analyse gebaseerd op slechts 6 studies waarvan met zekerheid te zeggen is dat er alleen geheelonthouders en geen sick quitters of mensen die ooit gedronken hebben in de niet-drinken groep zaten.
    Als  dezelfde analyse wordt gedaan waarbij alle 27 studies werden meegenomen (ongeacht mogelijke sick quitters of mensen die ooit gedronken hebben in de niet-drinken groep) dan is er geen verhoogd risico voor mensen die 25-65 gram alcohol per dag drinken, maar wel een verhoogd risico (van 9%) voor lichte drinkers (<25 g/dag) en (van 15%) voor overmatige drinkers (>65 gram/dag).
    Het argument om studies met mogelijk sick quitters of mensen die ooit gedronken hebben uit te sluiten is zwak: uit de originele onderzoeksgegevens blijkt dat er geen statistisch verschil is in risico tussen levenslange geheelonthouders en ex-drinkers.
     
  3. Confounding
    Er is sprake van confouding als er niet gecontroleerd is voor een verstorende variabele die mogelijk invloed heeft op de relatie tussen alcohol en prostaatkanker. In de huidige meta-analyse is er niet gecontroleerd voor roken, leeftijd, sociaaleconomische klasse, opleidingsniveau, of medische familiegeschiedenis. Dit kan gevolgen hebben over de onderzoeksresultaten.  

Conclusie
Het merendeel van de eerdere meta-analyses vindt geen effect van alcohol op prostaatkanker2-6 of alleen een effect van overmatige alcoholconsumptie7-8. Dit is de eerste meta-analyse die een zogenaamde dosis-responsrelatie vindt tussen alcohol en prostaatkanker. Na een kritische analyse van de huidige meta-analyse is het beter te concluderen dat er meer onderzoek nodig is op dit onderwerp, dan vast te stellen dat alcohol het risico op prostaatkanker verhoogt.

Bronnen:

  1. Jinhui Zhao, Tim Stockwell, Audra Roemer and Tanya Chikritzhs, Is alcohol consumption a risk factor for prostate cancer? A systematic review and meta–analysis, BMC Cancer (2016) 16:845 DOI 10.1186/s12885-016-2891-z
  2. Longnecker MP. Alcohol-Consumption and Risk of Cancer in Humans - an Overview. Alcohol. 1995;12(2):87–96. 

  3. Morton MS, Griffiths K, Blacklock N. The preventive role of diet in prostatic disease. Brit J Urol. 1996;77(4):481–93. 

  4. Breslow RA, Weed DL. Review of epidemiologic studies of alcohol and prostate cancer: 1971-1996. Nutr Cancer. 1998;30(1):1–13. 

  5. Dennis L . Meta-analysis for combining relative risks of alcohol consumption and prostate cancer. Prostate. 2000;42(1):56–66. 

  6. Dagnelie PC, Schuurman AG, Goldbohm RA, Van den Brandt PA. Diet, anthropometric measures and prostate cancer risk: a review of prospective cohort and intervention studies. BJU Int. 2004;93(8):1139–50. 

  7. Bagnardi V, Blangiardo M, La Vecchia C, Corrao G. A meta-analysis of alcohol drinking and cancer risk. Brit J Cancer. 2001;85(11):1700–5. 

  8. Fillmore KM , Chikritzhs T, Stockwell T, Bostrom A, Pascal R. Alcohol use and prostate cancer: A meta-analysis. Mol Nutr Food Res. 2009;53(2):240–55.