Borstkankermaand: Is het verstandig om alcohol te drinken na borstkanker?

Oktober draagt dit jaar het thema ‘OverLeven met borstkanker’1. Met deze campagne wil Pink Ribbon de vaak zeer ingrijpende en blijvende gevolgen van overleving van borstkanker laten zien. Een gezonde leefstijl blijkt na kanker steeds belangrijker. Het beperken van alcoholconsumptie is een van de factoren die het risico op terugkeer kan verkleinen.

Alcohol na borstkankerbehandeling
15 – 20% van de vrouwen krijgt binnen 20 jaar na de diagnose borstkanker, voor de tweede keer deze diagnose2. Een recente Australische systematische review3 onderzocht de associatie tussen alcoholconsumptie en terugkeren van borstkanker in borstkankeroverlevers in 16 verschillende studies. Daaruit blijkt dat matige alcoholconsumptie (meer dan 6 gram alcohol per dag) het risico op het terugkeren van borstkanker al verhoogt, met name bij post-menopauzale vrouwen.

Het precieze mechanisme achter de relatie tussen menopauze, alcoholconsumptie en borstkanker is nog onduidelijk. Een verhoogde hoeveelheid van het hormoon oestrogeen in het bloed kan borstkankergroei stimuleren4-5. Zowel de toename in vetweefsel tijdens de menopauze als alcohol worden geassocieerd met bepaalde enzymen die betrokken zijn bij de aanmaak van oestrogeen. Mogelijk versterken de effecten van de menopauze en alcohol elkaar6-7 en is daarom met name bij vrouwen in de menopauze het risico voor terugkeren van borstkanker verhoogd door (matige) alcoholconsumptie.

Alcohol en het risico op het ontstaan van borstkanker
Matige alcoholconsumptie verhoogt het riscio op een aantal soorten kanker (zie infographic). Bij borstkanker is het risico bij vrouwen al verhoogd vanaf één glas per dag. Iedere vrouw jonger dan 75 jaar heeft 8,8% kans om borstkanker te krijgen. Bij iedere glas (10 gram alcohol) per dag stijgt het risicio met 8% (van 8,8 naar 9,5%)8-9. Dit geldt voor een standaardglas bier, wijn én sterkedrank. Het gaat puur om het effect van alcohol. Naast alcohol zijn het slikken van de anticonceptiepil, lichaamsgewicht, erfelijkheid, hormoontherapie en het niet of weinig geven van borstvoeding10 belangrijke risicofactoren die meespelen bij het ontstaan van borstkanker.

Alcohol, voedingsvezels en borstkanker
Franse onderzoekers hebben recent de associatie tussen matige alcoholconsumptie (1 standaardglas per dag, 10 gram alcohol) en borstkanker onderzocht en of de inname van voedingsvezels invloed heeft op deze associatie11. Voedingsvezels verkleinen namelijk het risico op borstkanker door het verlagen van de concentratie van het hormoon oestrogeen in het bloed12. Uit dit Franse onderzoek blijkt dat vrouwen die matig drinken en veel vezels eten een 4% lager risico hebben dan vrouwen die matig drinken en weinig vezels eten. Het effect is het sterkst als de vezels afkomstig zijn uit groente. Hoe voedingsvezels het effect van alcohol op borstkanker veranderen is nog niet onderzocht.

Beter helemaal geen alcohol?
Ter voorkoming van borstkanker is het het beste om geen alcohol te consumeren. Maar van matige alcoholconsumptie zijn ook positieve effecten bekend. Het risico op het krijgen van hart- en vaatziekten en diabetes type 2 kan bijvoorbeeld afnemen. Volgens de Nederlandse Gezondheidsraad13 kun je, als je drinkt, dit het beste beperken tot maximaal één standaardglas per dag. Voor je gezondheid hoef je geen alcohol te drinken. Overleg met een arts in hoeverre het voor jou persoonlijk verstandig is om alcohol te drinken.

Voeding na kanker
Na roken is overgewicht de belangrijkste risicofactor voor kanker waar we zelf invloed op hebben. Ongeveer een derde van de gevallen van de meest voorkomende kankersoorten in westerse landen heeft te maken met ongezonde voeding en leefstijl14. Het Wereld Kanker Onderzoek Fonds heeft acht aanbevelingen opgesteld om de kans op het opnieuw krijgen van kanker te verkleinen. Naast niet roken en veel bewegen is een gezond voedingspatroon met veel plantaardige producten en weinig rood en het liefst geen bewerkt vlees, minder zout en geen of matige alcoholconsumptie van belang.

Bronnen:

  1. Pinkribbon, gevonden op 13 oktober 2016.
  2. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Informatie over risicofactoren voor borstkanker. Gevonden op 18 oktober 2016.
  3. Simapivapan, P, Boltong, A, Hodge, A, To what extent is alcohol consumption associated with breast cancer recurrence and second primary breast cancer?: A systematic review, Cancer Treatment Reviews, 2016.
  4. Eugenia E. Calle & Rudolf Kaaks, Overweight, obesity and cancer: epidemiological evidence and proposed mechanisms, Nature Reviews Cancer 2004, 4(6), 579-591.
  5. David P. Rose, Peter J. Gracheck and Linda Vona-Davis, The Interactions of Obesity, Inflammation and Insulin Resistance in Breast Cancer, Cancers 2015, 7(4), 2147-2168.
  6. Y. Liu, N. Nguyen, G.A. Colditz, Links between alcohol consumption and breast cancer: a look at the evidence Women’s Health (London, England)., 11 (2015), pp. 65–77.
  7. T.J. Key, P.N. Appleby, G.K. Reeves, A.W. Roddam, K.J. Helzlsouer, A.J. Alberg, et al. Circulating sex hormones and breast cancer risk factors in postmenopausal women: reanalysis of 13 studies, Br J Cancer, 105 (2011), pp. 709–722.
  8. S. A.  Smith-Warner, Spiegelman, D., Yaun, S. S., van den Brandt, P. A., Folsom, A. R., Goldbohm, R. A., Graham, S., Holmberg, L., Howe, G. R., Marshall, J. R., Miller, A. B., Potter, J. D., Speizer, F. E., Willett, W. C., Wolk, A., en Hunter, D. J., Alcohol and breast cancer in women: a pooled analysis of cohort studies, JAMA, vol. 279, nr. 7, pp. 535-40, 1998.
  9. Singletary KW, Gapstur SM. Alcohol and Breast Cancer: Review of Epidemiologic and Experimental Evidence and Potential Mechanisms. JAMA 2001; 286: 2143 – 215.
  10. KWF Kankerbestrijding e.a. Informatie over risicofactoren voor borstkanker. Gevonden op 18 oktober 2016.
  11. Romieu, I et al., Fiber intake modulates the association of alcohol intake with breast cancer., Int J Cancer, 10.1002/ijc.30415, 2016.
  12. Jia-Yi Dong, Ka He, Peiyu Wang, and Li-Qiang Qin, Dietary fiber intake and risk of breast cancer: a meta-analysis of prospective cohort studies, Am J Clin Nutr September 2011 94(3) 900-905.
  13. Gezondheidsraad, Alcohol – Achtergronddocument bij richtlijnen Goede voeding 2015, Den Haag: Gezondheidsraad, 2015; publicatienr. A15/05.
  14. Wereld Kanker Onderzoek Fonds - Verklein de kans op kanker, gevonden op 21-10-2016.