Kanttekeningen recentelijk nieuws alcohol en kanker

Recentelijk was er veel aandacht voor alcohol en kanker in de media. Dit kwam door twee publicaties van onderzoekers uit Nieuw-Zeeland. In een opiniestuk in het wetenschappelijke tijdschrift Addiction stellen zij dat er een causaal verband is tussen drankgebruik en zeven vormen van kanker. In de andere publicatie in het tijdschrift Drug and Alcohol Review concluderen zij dat er geen veilige ondergrens is voor alcoholconsumptie in relatie tot kanker. Aan beide onderzoeken lijken wat haken en ogen te zitten.

Kanttekeningen opiniestuk
De conclusie van het opiniestuk in Addiction is dat er een oorzakelijk verband is tussen alcoholconsumptie en zeven vormen van kanker. Het gaat om kanker in lever, darmen, strottenhoofd, slokdarm, mond-keelholte, rectum en de vrouwelijke borst. Op basis van de volgende drie punten kunnen eigenlijk niet zulke harde conclusies worden getrokken:

  • In het opiniestuk wordt gesteld dat op basis van een correlatie gevonden in bevolkingstudies er voldoende bewijs is voor een causaal verband.
  • Daarbij menen zij dat er geen onderzoek nodig is om het fysiologische mechanisme te ontrafelen dat het causale verband kan ondersteunen.
  • Verder concluderen ze dat de associatie tussen alcohol en kanker zwaarder weegt dan het beschermende effect tegen hart- en vaatziekten.

Opiniestuk, geen analyse
Het gaat hier om een opiniestuk en niet een grondige analyse van de huidige wetenschappelijke kennis. Bijvoorbeeld, kanker in het mond- en halsgebied komt zelden voor bij alcoholconsumptie als men niet rookt. In het geval van borstkanker zijn er een aantal factoren die vaak een belangrijkere rol spelen dan alcohol, zoals genetische aanleg, overgewicht, voeding en borstvoeding. In de media is dit belangrijke feit over het algemeen niet genoemd en is het opiniestuk gebracht als een wetenschappelijke analyse.

Geen causaal verband
Daarbij komt dat op basis van bevolkingsstudies nooit gesproken wordt over een causaal verband, maar over een correlatie. Een correlatie kan versterkt worden door het fysiologische mechanisme te ontrafelen in interventiestudies.

De mogelijke beschermende werking van matige alcoholconsumptie tegen hart- en vaatzieken gebaseerd op observationele studies wordt versterkt door de vele interventiestudies naar de fysiologische werking erachter. Dit in tegenstelling tot de relatie tussen alcohol en kanker, het fysiologische mechanisme hierachter is nog lang niet ontrafelt.

Kanttekeningen alcoholgerelateerde sterfgevallen door kanker in Nieuw-Zeeland
Dezelfde onderzoekers publiceerden ook in Drug en Alcohol Review een onderzoek naar de alcoholgerelateerde kankersterfgevallen in Nieuw-Zeeland. In dit onderzoek zijn alcoholconsumptiecijfers naast populatiestatistieken van kankersterfgevallen gelegd, waarbij een vergelijking is gemaakt tussen Maori en niet-Maori. Het totaal aantal sterfgevallen door kanker was 5.786, waarvan 243 door alcoholconsumptie, aldus de onderzoekers. Hieruit concluderen zij dat alcoholconsumptie een belangrijke en veranderbare oorzaak van kanker is.

Ook aan dit onderzoek zitten wat haken en ogen waardoor de conclusies twijfelachtig zijn. Volgens de International Forum on Alcohol Research (ISFAR), een groep onderzoekers op het gebied van alcohol, kan de Nieuw-Zeelandse onderzoeksgroep op basis van de volgende punten eigenlijk niet zulke harde conclusies trekken:

  • Door de gebruikte methodiek, het naast elkaar leggen van alcoholgegevens van de populatie en kankersterfgevallen, is het onduidelijk of de genoemde 243 personen die gestorven zijn aan alcoholgerelateerde kankers überhaupt alcohol gedronken hebben.
  • In dit onderzoek missen gegevens over type alcoholhoudende drank, drinkpatroon, voeding, leefstijl, roken, sociaal economische status, etc. Allemaal factoren die de resultaten kunnen beïnvloeden en waarvoor dus gecorrigeerd moet worden.
  • Dit onderzoek wordt niet in perspectief geplaatst. Er wordt niet ingegaan op de gezondheidseffecten van matige consumptie; de J-curve tussen alcoholconsumptie en hart- en vaatziekten en vroegtijdig overlijden.

Alcohol en kanker grondig bekeken
Onlangs heeft Kennisinstituut Bier de tot dusver bekende gegevens over alcohol en kanker samengevat in hoofdstuk 7 (p 74) in het boekje ‘Bier en gezondheid – Matige consumptie als onderdeel van een gezonde levensstijl’. Het hoofdstuk is ook samengevat in een overzichtelijke infographic.

Bronnen:

Addiction. 2016 Jul 21. doi: 10.1111/add.13477. [Epub ahead of print] Alcohol consumption as a cause of cancer. Connor J

Drug Alcohol Rev. 2016 Jun 16. doi: 10.1111/dar.12443. [Epub ahead of print] Alcohol-attributable cancer deaths under 80 years of age in New Zealand. Connor J, Kydd R, Maclennan B, Shield K, Rehm J.

ISFAR