Vraagbaak: Is koolzuur in een drankje slecht voor je gezondheid?

Koolzuur heet officieel koolstofdioxide (CO2). Het is de prik in frisdrank, bier en champagne. Is koolzuur slecht voor je tanden? Krijg je sneller een vol gevoel door koolzuur in je drankje? Heeft koolzuur invloed op de opname van voedingsstoffen? En is koolzuur in dranken slecht voor je gezondheid?

Is koolzuur slecht voor je tanden?
De prik in frisdrank is niet slecht voor de tanden. Koolzuur is wel een zwak zuur maar heeft geen invloed op het gebit1,2. Sterke zuren, zoals citroenzuur, zorgen ervoor dat de pH-waarde in de mond omlaag gaat. De pH-waarde is een maat om de zuurgraad te meten. Een pH van 7 is neutraal en onder de 7 is zuur. In tabel 1 worden de pH-waarden van verschillende dranken weergegeven.

Een pH-waarde van minder dan 5,5 kan slijtage veroorzaken aan het gebit. Zuren in dranken, zoals frisdrank en sap worden vaak gemaskeerd door suiker. Deze dranken kunnen tanderosie en gaatjes veroorzaken door het hoge gehalte suiker en sterke zuren5. Ze bevatten vaak citroen-, appel- of fosforzuur. Gemiddeld gezien hebben frisdranken een pH van rond de 3.

Buffercapaciteit
Koolzuurhoudend mineraalwater smaakt wel zuur, maar veroorzaakt geen erosie aan de tanden. Smaak is geen goed meetinstrument om te bepalen of het de tanden aan kan tasten. Dit heeft te maken met de buffercapaciteit van vloeistoffen. Dit is de capaciteit van een vloeistof om de pH binnen bepaalde grenzen te houden als een zure of niet-zure stof wordt toegevoegd. Hoe hoger de buffercapaciteit, hoe langer zuren van een drank in de mond blijven (niet geneutraliseerd worden) en schade kunnen veroorzaken. Dus hoe hoger de buffercapaciteit hoe slechter voor de tanden. Koolzuurhoudend mineraalwater heeft een zeer lage buffercapaciteit4. Hierdoor worden de zuren uit mineraalwater vrijwel meteen geneutraliseerd door het speeksel in de mond5. Dit is ook het geval bij bier. Door hun lage buffercapaciteit veroorzaken koolzuurhoudend mineraalwater en bier amper erosie, ook al hebben ze een pH onder de 5,5. Bij wijn ligt dit anders. De buffercapaciteit van wijn is hoger. Daarnaast wordt wijn vaak met kleinere slokken gedronken en blijft langer in de mond dan bier3.

Tabel 1. pH-waarde en buffercapaciteit van verschillende dranken3,4

Drank

pH-waarde

Buffercapaciteit

Cola

2,5

Hoog

Sinas

2,9

Hoog

7-up

2,9

Hoog

Appelsap

3,5

Hoog

Wijn

2,8 – 3,8

Hoog

Koolzuurhoudend mineraalwater

3,9

Laag

Bier

4,2

Laag

Thee, earl grey

6,4

- (pH neutraal)

Krijg je sneller een vol gevoel door koolzuur in je drankje?
De meeste koolzuur in een drank bereikt de maag niet, omdat een groot deel van de koolzuur verdwijnt na openen van de fles. De kleine hoeveelheid die de maag bereikt, wordt snel opgenomen door de maagwand of gaat door naar de dunne darm. Daar wordt het omgezet in bicarbonaat en opgenomen in de darmwand.

Uit onderzoek blijkt toch dat een grote hoeveelheid koolzuurhoudende drank een verzadigd gevoel kan geven (>300 ml drank)6. Ook heeft de hoeveelheid koolzuur in een drank effect op het verzadigingsgevoel. Tijdens een onderzoek6 werd een vergelijking gemaakt tussen het verzadigingsgevoel wat optrad na consumptie van frisdranken met een lage, middelmatige en hoge hoeveelheid koolzuur voordat een maaltijd werd genuttigd. De hoeveelheid koolzuur in een drank wordt uitgedrukt in volume CO2 per volume drank. Vruchtensap bevat 1 volume CO2, dat is een lage hoeveelheid en dit merk je dan ook niet. Frisdranken (cola, sinas 7-up) en alcoholische dranken (bier en mousserende wijn) bevatten  2 – 3 volume CO2. De dranken bij het eerdergenoemde onderzoek bevatten: 1,7 (laag),  2,5 (gemiddeld) en 3,7 (hoog) volume CO2 per volume frisdrank.  Na het drinken van 400 ml frisdrank met een middelmatige of hoge hoeveelheid koolzuur hadden de deelnemers minder honger en een voller gevoel dan na inname van dezelfde drank met een lage hoeveelheid koolzuur.

Ook zagen de onderzoekers dat een vol gevoel optrad wanneer koolzuurhoudende drank tijdens of na een grote maaltijd werd gedronken. Er is geen onderzoek gedaan naar het effect van alcoholische koolzuurhoudende dranken, zoals bier, op het verzadigingsgevoel.

Er is wel meer onderzoek nodig naar het effect van koolzuurhoudende drank op de maag. Dit om te zien of er maagproblemen ontstaan als je grote hoeveelheden koolzuurhoudende drank drinkt2.

Heeft koolzuur invloed op de opname van voedingsstoffen?
Koolzuur heeft geen invloed op de opname van voedingsstoffen. Ooit werd gedacht dat mensen die veel koolzuurhoudende dranken consumeerden, een lagere botdichtheid en een hogere kans op osteoporose (letterlijk: poreus bot) hadden. Dit zou te maken hebben met een verminderde opname van calcium. Inmiddels weten we dat deze mensen door hun frisdrankgebruik minder melkproducten consumeren en hierdoor een lagere botdichtheid hebben7,8. Dit heeft niets te maken met een verminderde opname van calcium, maar met een lagere inname van calciumrijke producten, zoals melk.

Is koolzuur in dranken slecht voor je gezondheid?
Nee, in principe hoeft dat niet zo te zijn. Je krijgt geen slecht gebit van koolzuur en voedingsstoffen worden niet slechter opgenomen door de koolzuur in een drankje. Ook kan koolzuur bijdragen aan het verzadigingsgevoel, vooral wanneer de drank een middelmatige of hoge hoeveelheid koolzuur bevat (>2,5 volume CO2 per volume drank) en je je drankje voor of bij je maaltijd drinkt. Dit kan gunstig zijn als je wilt afvallen en daarom minder wilt eten. Let wel op de calorieën in de drankjes en natuurlijk de hapjes (Bierwijzer). Dus kies bewust, beweeg voldoende en eet gezond.

Bronnen

  1. Voedingscentrum. Informatie over frisdrank en koolzuur. Geraadpleegd op 24 maart 2014. http://www.voedingscentrum.nl/encyclopedie/frisdrank.aspx
  2. Tahmassebi JF, Duggal MS, Malik-Kotru G et al. Soft drinks and dental health: a review of the current literature. J Dent 2006; 34:2-11.
  3. Gambon D. Tanderosie: uitdaging van de toekomst. Voeding nu 2014; 16(3/4):8-11.
  4. Nieuw Amerongen A van, Keijbus P van den, Veerman E. De invloed van ‘vruchten’- en ijsthee op de pH en buffercapaciteit van speeksel. Ned Tijdschr Tandheelkd 2004; 111: 80-84.
  5. Nieuw Amerongen A van. Speeksel, Speekselklieren en Mondgezondheid. 2008. Bohn Stafleu van Loghum: Houten.
  6. Moorhead A, Livingstone BE, Dunne A et al. The level of carbonation of a sugar-sweetened beverage preload affects satiety and short-term energy and food intakes. Br J Nutr 2008; 99: 1362-1369
  7. Wyshak G & Frisch RE. Carbonated beverages, dietary calcium, the dietary calcium/phosphorus ratio, and bone fractures in girls and boys. J adolescent Health 1994; 5(3):210-215.
  8. Heaney RP & Rafferty K. Carbonated beverages and urinary calcium excretion. Am J Clin Nutr 2001; 74(3):343-347.