Diabetes & Alcohol

Mensen met diabetes hebben vaak vragen hoe zij op een verantwoorde manier alcohol kunnen drinken. Om dit bespreekbaar te maken heeft Kennisinstituut Bier voorlichtingsmateriaal over diabetes en alcohol ontwikkeld. Hier volgt uitgebreide achtergrond en uitleg bij het materiaal.

Gezondheidsprofessionals kunnen het materiaal gratis bestellen.

Verantwoorde alcoholconsumptie

Diabetes & insuline of tabletten & alcohol

Koolhydraten en energie in dranken

Verantwoorde alcoholconsumptie
Voor mensen zonder en met diabetes geldt: ga niet drinken voor je gezondheid en als je alcohol drinkt, drink met mate. De Nederlandse Gezondheidsraad stelt dat maximaal één glas per dag globaal de meeste gezondheidswinst oplevert. Gemiddeld gezien definiëren de landen om ons heen de richtlijnen iets ruimer. Zij streven naar netto gezondheidswinst. Maak er liever geen gewoonte van om iedere dag te drinken (om gewenning te voorkomen) en spaar het aantal glazen niet op. Iedere dag een glas heeft een heel ander effect op de bloedglucose dan zeven glazen op een avond. Matige alcoholconsumptie kan de insulinegevoeligheid verbeteren en kan het risico op hart- en vaatziekten verlagen. Dit geldt ook voor mensen met diabetes.

Liever geen alcohol
Alcoholconsumptie wordt afgeraden aan mensen die normaal gesproken geen alcohol drinken, nog auto moeten rijden, een voorgeschiedenis van alcoholmisbruik hebben en vrouwen die zwanger zijn of willen worden of borstvoeding geven. Hoewel de verkoop van alcohol aan jongeren onder de 18 jaar verboden is, betekent dit niet dat zij geen alcohol drinken. Maak dit bespreekbaar. Ook  mensen met pancreatitis, te hoge triglyceridenwaarden of ernstige neuropathie kunnen beter geen alcohol drinken.

Alcoholconsumptie en borstvoeding
Als een vrouw die borstvoeding geeft, toch alcohol wil drinken, dan kan het advies zijn: geef in de eerste drie uur na het drinken van een glas alcoholische drank geen borstvoeding en kolf niet af (of gooi het weg). Houd na twee glazen zes uur aan, na drie glazen negen uur, enzovoort

Voorzichtig bij medicijngebruik
Een aantal medicijnen combineert slecht met alcohol. Voorbeelden zijn slaapmiddelen, kalmeringsmiddelen, antidepressiva en sommige pijnstillers. Adviseer om dit na te gaan bij arts of apotheker of op verpakking of bijsluiter.

Energie en koolhydraten
Iemand met overgewicht of hypertensie kan alcoholconsumptie beter zoveel mogelijk beperken omdat alcohol slechts energie levert en geen waardevolle voedingsstoffen. Met behulp van de afscheurstrook kunnen de verschillende dranken vergeleken en besproken worden. Ook de hoeveelheid koolhydraten verdient aandacht, zeker bij een (zeer)laagkoolhydraatvoedingspatroon.

Diabetes & insuline of tabletten & alcohol
Grote hoeveelheden alcohol kunnen bij gebruik van metformine bijwerkingen op maag en darmen veroorzaken. Mensen met diabetes die insuline of andere middelen die de insulinespiegel verhogen, zoals bijvoorbeeld sulfonylureumderivaten, gebruiken, hebben kans op een hypoglykemie als ze alcohol consumeren. De lever is het belangrijkste orgaan dat alcohol afbreekt. Zolang er alcohol in het bloed zit, komt de gluconeogenese vrijwel stil te liggen en is er dus geen productie van glucose.

In combinatie met sulfonylureumderivaten kan alcoholconsumptie forse, langdurige hypo’s veroorzaken. Ook kan alcohol de werkingsduur van sulfonylureumderivaten verlengen waardoor een hypo pas vele uren later kan optreden. Bij metformine is dit, mits de alcoholconsumptie met mate is, niet het geval.

Advies bij een hypo
Voor de behandeling van een hypoglykemie heeft 20 gram glucose de voorkeur, bijvoorbeeld zeven tabletten Dextro Energy van drie gram. Indien glucose niet voorhanden is, kan bijvoorbeeld ook een glas (200 ml) frisdrank of vruchtensap of vier klontjes suiker (opgelost in water) gebruikt worden. Controleer na 15-20 minuten de bloedglucose opnieuw. Is deze onvoldoende gestegen, herhaal dan de procedure. Is de bloedglucose voldoende gestegen en duurt het nog meer dan twee uur voordat de volgende maaltijd gebruikt wordt? Adviseer dan, om recidief te voorkomen, een snee brood met hartig beleg, een stuk fruit of een ander product dat ongeveer 15 gram koolhydraten bevat.

Bij de maaltijd
Alcohol drinken bij de avondmaaltijd is over het algemeen de veiligste situatie. Bij het gebruik van sulfonylureumderivaten of insuline is  een bloedglucosecontrole voor het slapen gaan en de volgende ochtend aan te raden. Door middel van zelfcontrole kan op basis van de uitslag de dosering insuline worden aangepast of een product met ongeveer 15 gram koolhydraten worden gegeten, zoals hiervoor omschreven. Omdat tijdens de nacht een glucoseverlagend effect kan optreden, kan overwogen worden de  wekker te zetten om tijdens de nacht nogmaals te controleren en zo nodig opnieuw een product met 15 gram koolhydraten te nemen (of bij een hypo het hypo-advies te volgen). Geef een persoonlijk advies of en wanneer het best gecontroleerd kan worden en welke actie dan gewenst is. Op het adviesblad van het voorlichtingsmateriaal kan dit persoonlijke advies desgewenst genoteerd worden op het gele opmerkingenblaadje.   

Hypo en overgewicht
Bij mensen met overgewicht is het belangrijk rekening te houden met de calorieën die de producten leveren die extra genomen worden in verband met het voorkomen of opheffen van een hypo. Indien aanpassing van de medicatie mogelijk is, heeft dit bij mensen met overgewicht de voorkeur boven consumptie van extra calorieën.

Uitgeputte glycogeenvoorraden
In uitzonderlijke gevallen kunnen glycogeenvoorraden in de lever zijn uitgeput en is de kans op een hypo bij alcoholconsumptie extra groot. Dit komt voor bij mensen die langdurig vasten, een zeerlaagkoolhydraat voedingspatroon hebben of maaltijden overslaan, verslaafd zijn aan alcohol of intensief bewegen.

Flushes
Mensen die sulfonylureumderivaten nemen, kunnen bij alcoholconsumptie flushes krijgen (warm, tintelend of brandend gevoel in onder andere het gezicht). Deze zijn niet gevaarlijk, wel vervelend. Daarnaast kan hoofdpijn, duizeligheid, tachycardie, benauwdheid en misselijkheid ontstaan.

Gebaseerd op: NDF Voedingsrichtlijn  diabetes 2015 en Richtlijnen goede voeding 2015, Gezondheidsraad

Koolhydraten en energie in dranken
Dranken bevatten koolhydraten en leveren energie. Op de scheurstrook van het voorlichtingsmateriaal is een overzicht te zien van de energie en koolhydraten in veelgedronken dranken. Uiteraard is dit overzicht nooit compleet. Andere dranken zijn te vinden via www.voedingscentrum.nl

Opmerkingen bij de dranken

Bier:
Om makkelijk te kunnen vergelijken is hier gekozen voor allemaal glazen van 250 ml. Sommige glazen zijn groter en de inhoud van een flesje of blikje kan ook groter zijn.

Wijn:
Op de scheurstrook staan glazen van 150 ml. Dit betekent vijf glazen wijn uit een fles van 750 ml. Dit is in de praktijk een hoeveelheid die vaak in een glas wordt geschonken. Een standaardglas wijn is eigenlijk 100 ml. Dat is de hoeveelheid wijn die 10 gram alchol bevat. Hou hier rekening mee.

Sterkedrank en mixdranken:
Bij een mixdrank levert de sterkedrank soms ook koolhydraten en energie. In het voorbeeld is uitgegaan van bijvoorbeeld een rum-cola.


Lees ook de informatie over alcohol en diabetes van Diabetesvereniging Nederland (DVN)