Meta-analyse: alcoholconsumptie als risicofactor voor tuberculose wereldwijd

Tuberculose is een infectieziekte die in een aantal delen van de wereld veel voorkomt. Een recente meta-analyse laat zien dat vooral overmatige alcoholconsumptie, geassocieerd is met een verhoogd risico op tuberculose en bijdraagt aan de ziektelast. De resultaten van dit onderzoek zijn onlangs gepubliceerd in het wetenschappelijk tijdschrift European Respiratory Journal.

Wat is er al bekend?
Alcoholconsumptie is een risicofactor voor tuberculose (tbc), vooral overmatige consumptie.

Wat voegt deze studie toe?
De onderzoekers analyseerden de associatie tussen het risico op tuberculose en verschillende variabelen van alcoholconsumptie. Zo is er gekeken naar het verschil tussen drinkers en niet-drinkers en naar alcohol gerelateerde problemen. Ook de associatie met de hoeveelheid alcohol die wordt gedronken is onderzocht. 

Vooral in bepaalde gebieden
In 2015 hadden wereldwijd ruim 10 miljoen mensen tbc. Daarnaast overlijden er jaarlijks ruim 1 miljoen mensen aan de ziekte. Berekeningen tonen aan dat tbc bijdraagt aan 2% van alle sterfgevallen wereldwijd1. De ziekte komt vooral voor in zuidelijk Afrika en zuidoost Azië. In Nederland komt tbc jaarlijks bij circa 800-900 mensen voor2.

Verhoogd risico
Uit de huidige meta-analyse1, waarin 36 studies zijn meegenomen, blijkt dat alcoholconsumptie is geassocieerd met een verhoogd risico op tbc. Daarbij geldt hoe meer alcohol hoe hoger het risico, met aanwijzingen dat het pas vanaf een bepaalde hoeveelheid alcohol geldt. De verschillende analyses in de studie laten het volgende beeld zien. In vergelijking met niet drinken is alcoholconsumptie geassocieerd met een 35% verhoogd risico op tbc. Bij een alcoholinname van meer dan 60g per dag is er een 68% verhoogd risico in vergelijking met niet drinken. Alcohol gerelateerde problemen, zoals alcoholverslaving of alcoholische levercirrose, zijn geassocieerd met een driemaal verhoogd risico op tbc. Ook lijkt er een trend te zijn waarbij er een 2% verhoogd risico is op tbc per gram alcohol.

Ziektelast
De meta-analyse toont ook aan dat in 2014 ruim 1.5 miljoen tbc-gevallen wereldwijd zijn veroorzaakt door alcoholconsumptie, omgerekend 22 gevallen per 100.000 mensen. Daarnaast is berekend dat alcoholconsumptie de oorzaak is van bijna 170.000 tbc-sterfgevallen, wat neer komt op 2.35 sterfgevallen per 100.000 mensen. In beide gevallen komen de meeste gevallen voor in zuidelijk Afrika en zuidoost Azië. Alles samengenomen is alcohol verantwoordelijk voor 17% van de tbc-gevallen en voor 15% van sterfgevallen door tbc.

Mechanismes
De onderzoekers hebben niet onderzocht waarom alcohol het risico op tbc zou verhogen, maar beschrijven twee mogelijke mechanismes die de associatie zouden kunnen verklaren. Ten eerste verzwakt alcohol het immuunsysteem, waardoor er een verhoogd risico is op een infectie met tbc, of een reactivering van een slapende infectie. Het vermogen van het immuunsysteem om te reageren op nieuwe of slapende mycobacteriën is aangetast door de alcoholconsumptie. Ten tweede zorgt alcoholconsumptie voor de aanwezigheid in sociale omgevingen, waardoor de tbc-infectie meer kans krijgt om zich te verspreiden.

Tuberculose
Tuberculose wordt veroorzaakt door de Mycobacterium tuberculosis. Longtuberculose komt het vaakste voor, maar ook andere delen van het lichaam kunnen worden aangetast. Tbc kan behandeld worden met een combinatie van verschillende antibiotica. Een behandeling duurt minimaal 6 maanden en kan bijwerkingen geven. Bij niet of niet goed behandelen, kan de ziekte dodelijk zijn2.

Sterke punten van de studie

  • Verschillende variabelen van alcoholconsumptie zijn geanalyseerd.
  • Dosis-response associatie onderzocht.
  • Tijdens de studie selectie is er extra gelet op het moment waarop alcoholconsumptie is gemeten. Na diagnose van tbc neemt alcoholconsumptie namelijk af.
  • Alcohol gerelateerde ziektelast berekend.


 

 

 






 

Zwakke punten van de studie

  • Er zijn alleen observationele onderzoeken meegenomen, dus er worden geen oorzaak-gevolgverbanden gevonden.
  • Studie selectie is gelimiteerd tot twee databases.
  • Geen verschil gemaakt in medicijn-gevoelige tbc en meervoudige-medicijn resistente tbc.
  • Metingen van alcoholconsumptie zijn vatbaar voor recall bias en misclassificatie, bovendien is er geen rekening gehouden met mogelijke verandering van consumptie over tijd.
  • Alcohol gerelateerde problemen zijn niet allemaal gemeten met standaard diagnostische criteria.
  • Grote verschillen tussen de studies die zijn meegenomen in de analyse.
  • Te weinig studies voor goede sub-analyses.
  • Onnauwkeurige data voor alcohol gerelateerde ziektelast.
  • Alcohol is niet de enige factor die bijdraagt aan aanwezigheid in sociale omgevingen.

Referenties:
1. S.  Imtiaz, Shield, K. D., Roerecke, M., Samokhvalov, A. V., Lönnroth, K., en Rehm, J. Alcohol consumption as a risk factor for tuberculosis: Meta-analyses and burden of disease. European Respiratory Journal, vol. 50, nr. 1, 2017.
2. http://www.rivm.nl/Onderwerpen/T/Tuberculose