Beschermend effect van alcohol op specifieke soort bloedkanker bevestigd

Alcohol kan het risico op bepaalde soorten kanker verhogen, maar lijkt voor sommige kankersoorten ook het risico te verlagen. Een recente meta-analyse bevestigt dit beschermende effect voor non-Hodgkin lymfomen. De meta-analyse naar de associatie tussen alcoholconsumptie en verschillende soorten hematologische kanker is gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift International Journal of Cancer.

Wat is er al bekend?
Alcohol is een bekende risicofactor voor bepaalde soorten kanker. Voor bloedkanker is het bekend dat dieet en leefstijlfactoren zoals roken, fysieke activiteit, en BMI van invloed zijn. Een eerdere meta-analyse vond een beschermend effect van alcohol op non-Hodgkin lymfomen.

Wat voegt deze studie toe?
Deze systematische review en meta-analyse1 kijkt opnieuw naar de associatie tussen alcoholconsumptie en verschillende soorten bloedkanker. Alleen observationele studies zijn meegenomen en verstorende factoren kunnen niet worden uitgesloten. Het mogelijk onderliggende mechanisme is in eerdere studies onderzocht.

Hematologische kanker
Hematologische kanker, ook wel bloedkanker genoemd, is een verzamelnaam voor verschillende soorten kanker in het bloed, de bloed producerende organen (zoals het beenmerg en de milt) en de lymfeklieren. De belangrijkste soorten bloedkanker zijn leukemie, lymfeklierkanker en myeloom2. Risicofactoren verschillen per type kanker maar kunnen bijvoorbeeld leefstijlfactoren, leeftijd, geslacht, etniciteit, familie historie, en blootstelling aan straling of bepaalde chemicaliën omvatten.
Drie specifieke soorten bloedkanker die zijn meegenomen in de meta-analyse zijn leukemie, non-Hodgkinlymfoom (NHL) en Hodgkinlymfoom (HL). NHL is de zesde meest voorkomende soort kanker in Nederland. Per 100.000 inwoners zijn er ongeveer 63 gevallen. Voor HL en leukemie zijn dat 11 en 29 gevallen, respectievelijk. Alle drie de typen komen vaker voor bij mannen dan bij vrouwen3,4.

Non-Hodgkinlymfoom
De onderzoekers1 vonden 14 relevante studies met in totaal 5 miljoen personen. Voor NHL werden 10 studies, met ruim 11.000 gevallen, meegenomen in de meta-analyse. Mensen die alcohol drinken blijken een 11% verlaagd risico te hebben op NHL. Gedetailleerde analyses laten zien dat het risico lager wordt bij hogere alcoholinname. Lichte drinkers (tot 12,5 g per dag) hebben een 7% verlaagd risico, terwijl matige drinkers (12,5-50 g per dag) en overmatige drinkers (meer dan 50 g per dag) een verlaagd risico hebben van 15% en 27%, respectievelijk. Als de onderzoekers kijken naar de dosis-respons curve, vinden ze een maximaal beschermend effect bij een inname van 90 g per dag. Een eerdere studie onder alcoholisten vond een soortgelijk effect.
Uit sub-analyses blijkt dat de associatie tussen alcoholconsumptie en NHL sterker is voor mannen dan voor vrouwen. Daarnaast keken 5 studies ook naar specifieke dranken. De resultaten laten een 12% verlaagd risico op NHL zien bij het drinken van bier. Voor wijn en sterkedrank werd geen duidelijke associatie gevonden. Voor leukemie en HL werd geen associatie met alcoholconsumptie gevonden.

Mechanisme
De onderzoekers beschrijven een aantal moleculaire mechanismen die de associatie tussen NHL en alcoholconsumptie zouden kunnen verklaren. Chronische alcoholgebruik zou effect kunnen hebben of verminderde activiteit van het zogenaamde ‘mammalian target of rapamycin’ (mTOR) complex. Over-activatie van dit complex is gerelateerd aan het ontstaan van kanker. Alcoholgebruik zou de activatie kunnen verminderen en zelfvernietiging van tumorcellen kunnen veroorzaken.
Een ander mechanisme wat de onderzoekers aanhalen, is het beschermende effect van alcohol op het risico op diabetes. De verhoogde insulinegevoeligheid en het anti-ontstekingseffect zouden indirect beschermen tegen het risico op een lymfoom. Wat betreft bier specifiek, zou het hoge gehalte aan B-vitamines en antioxidanten een positief effect kunnen hebben op het risico op een lymfoom.

Sterke punten

  • Groot aantal studies meegenomen.
  • Hoge kwaliteit van studies voor NHL.
  • Dosis-respons analyse uitgevoerd.




     

Zwakke punten

  • Verschillen in studies voor het
    corrigeren voor verstorende factoren.
  • Niet genoeg studies om alle
    sub-analyses uit te voeren.
  • Slechts één database (PubMed)
    is gebruikt voor het zoeken
    naar relevante studies.
  • Weinig data beschikbaar
    voor leukemie en HL.

De resultaten in context
Nederlandse cijfers over het risico om non-Hodgkin lymfoom te krijgen in je leven zijn er niet. Het is daarom lastig om in te schatten wat een risico verlaging van 15% onder matige drinkers voor gevolg heeft op je absolute risico op deze soort kanker te krijgen.

Referenties
1. Psaltopoulou, T., Sergentanis, T. N., Ntanasis-Stathopoulos, I., Tzanninis, I.-G., Tsilimigras, D. I. and Dimopoulos, M. A. (), Alcohol consumption and risk of hematological malignancies: A meta-analysis of prospective studies. Int. J. Cancer. Accepted Author Manuscript. doi:10.1002/ijc.31330
2. Kanker.nl. Typen kanker. 2017 https://www.kanker.nl/bibliotheek/wat-is-kanker/wat-is/11198-typen-kanker
3. KWF Kankerbestrijding. Non-Hodgkinlymfomen. 2018 https://www.kwf.nl/kanker/kwf-en-non-Hodgkinlymfomen/Pages/default.aspx
4. International Agency for Research on Cancer (IARC). GLOBOCAN 2012: Estimated Cancer Incidence, Mortality and Prevalence Worldwide in 2012. http://globocan.iarc.fr/Pages/fact_sheets_population.aspx